Nhạc Nga: Thơ, tình, hy vọng...

- Nhạc Nga là thơ, cũng như nhạc Đỏ của Việt Nam vậy. Các bài hát Nga dành cho tuổi niên thiếu đậm nét ngây thơ, cả tin. Nhưng với nhiều người thuộc thế hệ chúng tôi, đây không phải là sản phẩm của sự khờ khạo, hay “ngố”, mà là biểu hiện của “tấm lòng trong chẳng biến suy”.

Thời gian Mỹ bắt đầu đánh phá miền Bắc, thanh niên Hà Nội chúng tôi hay hát những bài hát Nga. Nếu "Hắc Hải của tôi" làm dịu đi những căng thẳng khi khu phố cổ co mình lại giữa hai hồi còi báo động phòng không, thì “Các bạn ở đâu hỡi chiến hữu cùng trung đoàn” dường như báo trước khung cảnh hậu chiến, những gái goá còn trẻ đẹp.

Mùa thu vàng nước Nga. Ảnh Internet.

Và những "Làng không chồng", bằng giai điệu buồn xen những nét nhạc trầm hùng của niềm tự hào chiến thắng. Hôm nay, có cựu chiến binh cho rằng bài này phảng phất nỗi dằn vặt của người lính sống sót, trong khi nhiều đồng đội đã không về. Rằng, trong bài hát, người cựu binh Xô Viết như đang “nói chuyện” với bạn chiến đấu đã khuất. Cũng dễ tìm thấy trong bài này những tiết tấu của các bài hát cầu hồn của Đạo chính thống Nga.

Tết 1979, tôi đeo súng rồi leo lên một chiếc xe tải đi lên biên giới. Qua Bắc Sơn, một cô gái chừng mười sáu tuổi mặc măngtô đỏ, đứng giữa hai cây đào lớn khoe sắc thắm một cách trớ trêu, trong tiếng đạn pháo vọng từ xa. Vừa chạy giặc từ Lạng Sơn về, em bật khóc. Không hiểu vì nhìn thấy bộ đội đang đi lên đánh giặc, hay vì nhà em đang cháy? Bên tai tôi bỗng văng vẳng câu hát: 

 “Đừng khóc, em gái nhỏ

 Gió mưa và mây mù sẽ tan

 Anh lính trẻ sẽ về

Chỉ  cần em cứ đợi”

(Đừng khóc, em gái nhỏ/Не плачь девчонка).

Nhưng không phải ai trong chúng tôi cũng đều trở về. Trong số những người nằm lại mãi trong “rải rác biên cương mồ viễn xứ” đầu thập kỷ 80, có cả con trai của một vị tướng Trường Sơn.

Nhạc Nga là thơ, cũng như nhạc Đỏ của Việt Nam vậy. Các bài hát Nga dành cho tuổi niên thiếu đậm nét ngây thơ, cả tin. Nhưng với nhiều người thuộc thế hệ chúng tôi, đây không phải là sản phẩm của sự khờ khạo, hay “ngố”, mà là biểu hiện của “tấm lòng trong chẳng biến suy”.

"Điệu vals nhà trường", hay "Cơn mưa đầu tiên dịu dàng" dịu dàng nhưng không đơn điệu, cho tới nay như vẫn dạy bảo ta theo một cách vừa nhân hậu, vừa nghiêm khắc. Bài "Cơn mưa đầu tiên" như nói về cả những cơn mưa ngâu ở Hà Nội: 

“Những giọt mưa đầu hè như những câu thơ

Đưa chúng ta về với cội nguồn

Và cảm thấy, khi phố phường yên ả

Thì tâm hồn ta lại bình dị, thanh cao”.

"Điệu vals nhà trường" báo trước định mệnh của trường đời: 

“May sao vào đời không phải là tan học vĩnh viễn

 Dù chú mày chỉ ngóng giờ giải lao

 Nhưng đời chính là một môn học đặc biệt

 Lúc nào cũng ra câu hỏi mới

 Bắt bạn phải trả lời ngay tắp lự”. 

Nhờ truyền hình, các cuộc thi giọng hát nổi tiếng của Liên Xô như Pesny/Песни – 80 đã đến với khán giả Việt Nam. Vẻ mặt những người lĩnh xướng các bài hát như “Chim sâu” (ban nhạc Samotsvety), hay “Beloruxia”(ban nhạc Pesniary), thậm chí của khán giả Xô Viết, quả là thánh thiện, thậm chí có nét khắc khổ. Chúng gợi nhớ những bức tranh thánh của hội họa Nga thế kỷ 14 - 15.

Đó khó có thể là vẻ mặt của thế hệ trẻ ở Nga hôm nay. Trường phái âm nhạc trữ tình Nga đang mất chỗ đứng trong tim giới trẻ, theo các học giả nước này.

Ta nghĩ gì khi nghe bài hát về những nam nữ đoàn viên Komsomol, bỏ nơi chôn rau cắt rốn bên sông Matxcơva những năm 30, vào rừng Taiga tăm tối, dựng lên nhà máy, thành phố (Siberi hãy nở hoa). Giờ đây người ta bị hút về chốn đô thành phồn hoa. Dù sao thì mỗi thời mỗi khác.

Nhớ ngày xưa người ta thường đặt tên con gái mình là Vera (niềm tin), Liuba (tình yêu), hay Nadejda (hy vọng)!

Lê Đỗ Huy