Quà Tết: Xưa - Nay

- Nhớ nụ cười của mẹ xưa: Năm nay nhà mình đủ gạo nếp gói bánh làm quà! Ngày nay, chị dâu tất bật đi chợ, siêu thị sắm Tết từ rằm tháng Chạp. Năm nay người ta yêu cầu không được tặng quà "tiêu cực".

Quà xưa

Nhớ xưa, tôi ở làng. Làng tôi năm nào cũng vậy, cứ mỗi dịp Tết về là nhộn nhịp lắm. Các bà, các mẹ tất tả gánh mấy gánh rau, con gà ra chợ bán để sắm chút gì đó gọi là sắm Tết.

Lũ trẻ con chúng tôi háo hức lắm, háo hức được nhận quà Tết. Cái ước muốn đến cháy bỏng của lũ học trò nghèo ở cái làng nghèo ấy là Tết đến được có bộ quần áo mới. Dù cái áo cũng chỉ là áo mẹ khâu bằng vải chàm, cái quần xanh cũng chỉ là quần của anh trai lộn lại.

Năm nay nhà mình đủ gạo nếp gói bánh làm quà! Ảnh SG

Tục của làng tôi, cứ đến chiều 29 Tết nhà nhà đều nổi lửa nấu bánh chưng. Nhà tôi cũng vậy. Cha ngâm gạo nếp từ đêm trước, lá dong mẹ lau cẩn thận đến láng bóng. Mấy miếng thịt ít nạc nhiều mỡ được ướp trong cái chậu bé xíu.

Tối đến, nhà nào cũng bập bùng ánh lửa. Bóng cha tôi đổ nghiêng, nhập nhoà. Lũ trẻ con chúng tôi bày đủ trò ra chơi đến mệt nhoài rồi lăn ra ngủ. Vọng tiếng mẹ bàn với cha, biếu nhà ông A 1 đôi, nhà bà E đầu làng 1 đôi... Tôi thất vọng, hoá ra cha mẹ nấu bánh để đem biếu người ta.

Sáng 30 Tết, đường làng tôi tấp nập lắm. Cha tôi xách một giỏ to đựng toàn bánh chưng đem đi biếu. Tôi ngồi ở bậu cửa, tay cầm cái bánh chưng bé tí mẹ gói riêng mà nước mắt chạy dài. Nhà mình không còn bánh chưng nữa.

Cái buồn của trẻ con cũng mau qua, tôi nhập vào lũ bạn lại lăn ra chơi với quá bóng cuốn bằng giẻ rách. Trưa về, thấy trên bàn, ôi chao sao nhiều bánh thế! Những chiếc bánh vuông đều, phảng phất mùi thơm dẻo của nếp, chút hăng hăng của lá dong, sao mà ngon thế.

Mẹ cười hiền: của các bác biếu nhà mình đấy con. Lại ngạc nhiên hơn. Sao thế nhỉ. Ai cũng nấu, ai cũng có vậy sao còn biếu nhau. Như trao đổi. Mẹ xoa đầu, Tết con ạ! Người làng phải sống cho phải tình. Bánh ai cũng có, nhưng tấm bánh biếu là thơm thảo cái tình nghĩa xóm làng.

Vị thơm bùi của tấm bánh chưng biếu ngày nào ở làng tôi đã đem theo suốt chặng đường đời. Bây giờ, ngồi bên mâm cỗ tất niên nhìn tấm bánh chưng mới bóc, lại nhớ nụ cười của mẹ xưa: Năm nay nhà mình đủ gạo nếp gói bánh làm quà!

Quà nay

Lớn lên rời làng, tôi cũng gặp nhiều loại quà Tết. Cũng đi biếu quà Tết và nhận quà Tết. Nhưng biếu và nhận sao vẫn gợn trong lòng một nỗi buồn khó tả.

Thời bây giờ cái câu “của biếu là của lo, của cho là của nợ” cứ ứng vào chuyện tặng quà cho quà. Lần ấy, tôi biếu một ông bạn làm “quan” nhưng khẩu khí văn chương ghê gớm một chậu mai vàng. Cái sự biếu của tôi là vì tôi quí cái khẩu khí văn chương ghê gớm ấy của ông.

Ấy vậy, nhận chậu mai, ông cứ dò xét mãi: Cậu có chuyện gì không? Buồn, nghĩ chắc rằng ông bạn tôi cũng thường xuyên nhận quà biếu Tết. Và đằng sau món quà ấy là những việc nhờ! Tôi thương cây mai của tôi.

Tết, nhà anh tôi, chị dâu tất bật đi chợ, siêu thị sắm Tết từ rằm tháng Chạp. Lo toan, tính toán nhiều lắm. Hỏi ra mới biết, vất vả như vậy vì chị chuẩn bị quà biếu Tết. Ông này giúp mình ít, thôi gói trà, hộp bánh. Ông kia sắp lên trưởng ban, chai rượu ngoại đóng hộp. Còn bác sếp thì hẳn một gói quà to và lẫn trong ấy là phong bao rất nặng, đề tên anh chị đàng hoàng.

Có dạo, chuyện tặng quà bị cấm. Nhưng cấm đâu cho hết, người ta vẫn dấm dúi tặng quà. Dưới tặng trên, trên tặng trên nữa. Ui chao, cái sự tặng quà ẩn ẩn, hiện hiện. Cứ rầm rì: Anh tặng sếp chưa?

Giờ thì chuyện tặng quà đã được “mở cửa”: cho phép tặng quà “tích cực” không cho phép tặng quà “tiêu cực”. Chuyện tặng quà, người tặng quà cứ công khai đàng hoàng, không cần ẩn hiện, xầm xì.

Vậy nhưng, có ai biết được quà “tích cực” là gì? quà “tiêu cực’ là gì? Sẽ nói tớ đi tặng quà, quà của tớ là quà “tích cực”. Mấy ai bỏ công ra mà truy xét cái sự tặng quà ấy. Không chừng khi truy xét, sẽ nhận được nhiều quà “tích cực”.

Chiều nay, giáp Tết lắm rồi, nhìn dòng người đi sắm quà Tết, tôi cứ chạnh lòng nhớ làng tôi xưa, nhớ những tấm bánh chưng hàng xóm biếu nhà tôi dịp Tết. Sao mà ngon đến vậy. Gắp một miếng bánh lên sao nặng tình đến vậy, hạt dẻo thơm quyện lại cái chân chất tình người làng tôi!

Quỳnh Thi