Nhân ngày 27/7, nghĩ về chữ "thương“ trong tiếng Việt

- Duy chỉ có câu chuyện giữa tôi và ông bên giếng nước thì không lần nào ông nhắc lại... Một câu chuyện liên quan đến chữ "thương"...

Năm 1968, khoa Trang bị cơ điện (K2) được bổ sung một chính trị viên. Ông tên là Trần Đan, cấp bậc thiếu tá. So với các giáo viên và cán bộ trong khoa thì ông thuộc lớp đàn anh, so với học viên thì là bậc cha chú.

Trong cuộc chiến của Trung đoàn Thủ đô năm 1946, ông Đan phụ trách một tổ chiến đấu bảo vệ phía nam chân cầu Long Biên. Để bảo vệ an toàn cho đường rút quân, tổ chiến đấu chốt trên nóc chợ Đồng Xuân, ngăn chặn địch bằng lựu đạn. Không may, một quả lựu đạn đã nổ trên tay và cướp đi của ông Đan cánh tay phải, để lại sau khuỷu tay một mỏm cụt ngắn.
 

Xe tự chế của thương binh.

Trong đời lính của mình, ông Đan là một "chiến đấu viên“ thật sự. Bắn AK theo cách giữ băng đạn bằng khuỷu cụt, bóp cò bằng tay trái, ba viên bắn loạt 24 điểm (mà 30 là nhất)! Kết quả  bắn K54 tay trái đối với ông Đan đạt xuất sắc là chuyện bình thường!

Ông Đan luôn tự mình làm tất cả mọi việc của sinh hoạt đời thường, kể cả ông còn làm được những việc mà người đủ tay, chân chưa chắc đã làm được.

Thời bao cấp khó khăn với khối thép hợp kim đã được  tiện các kích cỡ tròn, tự đo vẽ, kẹp khối thép giữa hai đầu gối, tì vào mép bàn, mỏm cụt giữ một bên, với bộ dũa thập cẩm ở tay trái... ông Đan đã dũa thành công một vòng líp xe đạp 16 răng, có đầy đủ các khấc may-ơ bên trong!…Chiếc líp xe chạy ro ro, làm các thợ cơ khí bậc cao của trường phục xanh mắt!

Câu chuyện xảy ra giữa Chính trị viên khoa với người viết bài này là một chuyện cảm động, nhưng nhớ đời.

Giếng tắm của Khoa bộ K2 (ở nhà bốn tầng khu 125, Vĩnh Yên) sâu những 7-8m từ thành tới mặt nước. Chiều chiều, hàng chục người đổ ra quanh bờ giếng, quăng gầu kín nước thùm thùm.

Giếng sâu. Một nắm thừng và chiếc gầu tôn quăng xuống, chẳng dễ dàng gì để miệng gầu lật úp kín đầy  nước, phải cúi mặt nhìn xuống, lật ngược lật xuôi vài lần mới mong có được gầu nước đầy; cuốn dây để không bị rối, kéo được gầu nước lên... Ai ai cũng thấy vất vả và khó nhọc.

Sâm sẩm tối đó, Chính trị viên Đan ra giếng. Ngoài việc tắm, hôm nay thủ trưởng còn cắp theo một chậu quần áo đầy. Câu chuyện ban đầu thân tình, vui vẻ và tình cảm.

Nước cạn. Giếng sâu. Phải nối thêm dây gầu. Tôi giật phải, giật trái hai lấn mới kéo được nước lên. Giội một gầu, nước chưa ướt hết người.

Còn ông Đan giậm một chân lên đầu dây, quăng gầu xuống giếng một cách điệu nghệ. Bụp! Gầu nước đầy. Tay trái kéo, mỏm cụt phải đè chặt dây ngang bụng; dưới chân, dây gầu từng vòng, từng vòng được quận đều trên mặt sân giếng!

Gầu nước thứ ba gần tràn chậu giặt. Câu chuyện đang vui bỗng lặng tanh! Tôi nhìn thủ trưởng của mình vặn vẹo thân hình, uyển chuyển kéo nước, lòng trùng xuống vì cảm phục và thương xót. Nước rân rấn khóe mắt.

Không biết tôi đã khôn hay dại, nể phục hay xót thương, muốn chia sẻ hay cứu giúp… tôi kéo một gầu đầy nước, đổ tràn thêm vào chậu giặt của ông! Ông Đan quay ngoắt, sắc lạnh, chân trái đạp đổ chậu nước, cánh tay cụt chỉ thẳng mặt tôi: "Xéo! Đồ ngạo mạn, giả tạo!“.      

Tôi định bụng nấn ná tắm giặt cùng ông, nhưng choáng váng vì câu mắng, bất ngờ vì bị đuổi cổ. Vội vã, sượng sùng, lúng túng ra về.

...  Khi tôi đeo hàm thiếu tá, thì thượng tá Trần Đan không còn là thủ trưởng trực tiếp nhưng vẫn là cấp trên của tôi ở Đại học Kỹ thuật quân sự. Đối với riêng tôi, cho mãi về sau, thủ trưởng Trần Đan luôn quí mến, thân thiện và nâng đỡ. Có dịp đến thăm nhà ông, bao giờ tôi cũng được ông dành thời gian kể về những chuyện vui của Khoa Cơ điện thời chiến tranh. Duy chỉ có câu chuyện giữa tôi và ông bên giếng nước thì không lần nào ông nhắc lại! 

... Bác Đan nghỉ hưu ở Hà Nội và bây giờ, đã - về - nơi - cực lạc. Câu chuyện về người thủ trưởng, người chính trị viên, một thương binh, một quân nhân lão thành để lại nhiều thương nhớ, cảm phục cho các cán bộ, sỹ quan, giáo viên, học viên Đại học Kỹ thuật quân sự.

...Gần đây, báo viết và báo mạng ở Việt Nam ồn ào về chuyện hy hữu xảy ra trong cuộc thi hát quần chúng: Thành viên ban giám khảo – một nữ ca sĩ có tiếng thật thà, mộc mạc sau khi cho điểm loại thí sinh dự thi theo tiêu chuẩn chất lượng, chị đã đến gần thí sinh và biểu thị lòng mến phục, thương cảm… Thí sinh - một người khuyết tật, chịu di chứng của chất độc da cam, người chỉ  cao hơn nửa mét - tỏ ra bất bình về câu nói: "Giá như đây là cuộc thi của người khuyết tật, chị tin  em sẽ thành công...“

Thư tố giác của thí sinh với quan niệm mình bị xúc phạm, miệt thị…làm ồn ào dư luận. Nhân ngày 27/7 năm nay, xin kể câu chuyện về một người khuyết tật - một thương binh khả kính. Từ câu chuyện này, có thể giúp ta suy nghĩ để tìm cách ứng xử đúng khi có những trường hợp tương tự.

CCB Trần Đình Ngân, Berlin, CHLB Đức