Khu di tích gần 3 thế kỷ nguy cơ thành… phế tích

- Tồn tại suốt chiều dài gần 3 thế kỷ nhưng đến nay, công trình kiến trúc cổ độc đáo nhất Việt Nam có nguy cơ thành... phế tích.

Mộ quan nằm “trơ” giữa đồng

Sau hơn 20 năm khai lộ, 7 năm được công nhận di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia nhưng khu di tích Quận Vân (thôn Nỏ Bạn, xã Vân Tảo, Huyện Thường Tín, Hà Nội) dần đi vào quên lãng.

Năm 1733, nhận thấy thế đất ở Làng Vân La Thượng (nay thuộc xã Vân Tảo) hợp phong thuỷ, quan Đô đốc đại giang Quận Công Đỗ Bá Phẩm cho người chở đá từ Đông Triều (Quảng Ninh) về xây lăng làm nơi an nghỉ vĩnh hằng.

Khu lăng đá được giới khảo cổ công nhận là công trình kiến trúc cổ độc đáo nhất Việt Nam, với tượng binh lính, ngựa chiến, nghê đá, toà tháp, án thư, ngai …Đây là một quần thể di tích đẹp với nhiều công trình được đẽo gọt, chạm trổ rất tinh xảo bằng loại đá xanh quý hiếm.

Đường vào thôn Nỏ Bạn. Ảnh: V.Quang

Nhìn một cách tổng thể, phía ngoài lăng đá có một con chó đá đang tạc dở, 2 chiến binh tay cầm gươm đao, mũ, áo chỉnh tề cao khoảng 1,5m. Đi tiếp đến giữa khu lăng là 2 án thư đá và 2 ngai đá được bài trí theo hình “Long chầu mã nguyệt ”. Ở mỗi bên có 2 con voi phục, 2 ngựa chiến, phía trong cùng là 2 con nghê đá đứng chầu trước nhà bia 8 mái cao gần 1,8m, được dựng lên bởi hàng chục phiến đá to chạm trổ hình rồng, phượng chìm nổi.

Cho đến năm 1914, một trận mưa lớn đã nhấn chìm cả xã Vân Tảo trong biển nước. Khi nước rút, cánh đồng Nỏ Bạn rộng lớn bị san phẳng bởi lớp phù sa dày đặc. Chỉ đến năm 1986, khi chính quyền xã Vân Tảo có chủ trương lấy bớt đất để tạo thuận lợi cho người dân canh tác thì mới phát hiện ra khu lăng mộ.

Giờ, sau khi phát lộ, khu lăng đá, nằm yên vị giữa cánh đồng, lăng đá Quận Vân tĩnh mịch đến mức khiến người ta nghe rõ từng cơn gió siết.

Tổng quan khu lăng đá được xếp hạng di tích lịch sử.

Do khu lăng đá nằm ở vùng ruộng trũng, mang vẻ hoang phế, cỏ dại mọc um tùm, lại không có tường rào bao quanh. Cứ độ tháng 7-8 hàng năm, khi mùa nước lên, cả khu lăng đá ngập trong nước và bùn do đó nhiều chi tiết chạm trổ tinh xảo đã phần nào bị bào mòn.

Nhiều pho tượng đá bị sứt mẻ, hư hỏng như voi phục, chó đá, mũi chiến binh bị sứt, đầu nghê đá thì nham nhở… Đi đến cuối khu di tích là “ phòng” của quan Đô đốc nhưng lại “nằm trơ” giữa đồng. Ngôi mộ theo thời gian đã bị bồi lấp phần nào, hiện giờ chỉ còn thấy nắp quan trồi lên mặt đất.

Ông Trương Văn Tuân, người trông coi khu lăng này than: “Tôi đã trông nom nơi này gần 20 năm rồi. Nhìn những hiện vật thiêng bị nứt nẻ, lụi tàn theo thời gian mà xót xa. Cứ kiểu này, chẳng bao lâu nữa khu di tích sẽ biến mất”.

Nguy cơ thành phế tích

Với những vẻ đẹp độc đáo còn chưa được phát lộ hết, khu lăng đá đã được Nhà nước công nhận Di tích lịch sử - văn hoá cấp Quốc gia năm 2003.

Công trình kiến trúc cổ hàng chục năm qua vẫn nằm trơ trọi giữa cánh đồng, không có mái che, không có tường rào bảo vệ ngăn cách với ruộng lúa, hệ thống điện thắp sáng phần lớn đã xuống cấp.

Tượng chó đá và binh lính phần thì sứt mẻ, phần thì bị bào mòn theo thời gian. Ảnh: Vũ Quang

Tuy nhiên, điều đáng buồn là sau khi được phát hiện và được công nhận, khu lăng đá vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Khu di tích chưa một lần được trùng tu, tôn tạo.

Hầu hết, người bảo vệ khu lăng là ông Tuân tự “phục chế ” những chi tiết pho tượng cổ bị sứt mẻ bằng ximăng. Do kĩ thuật làm không chuyên nghiệp nên phần nào đã làm giảm giá trị di vật cổ.

Bác Trần Văn Tịnh, người làng bộc bạch : “Đây là một quần thể đẹp, có giá trị về lịch sử. Nếu cứ để như hiện nay thì chẳng mấy chốc nơi này lại bị xoá sổ”.

Mộ quan Đô đốc nằm trơ giữa đồng

Ông Nguyễn Văn Lựu - Phó Chủ tịch UBND xã Vân Tảo thừa nhận: “ Khu di tích ngày càng xuống cấp. Mặc dù chúng tôi đã nhiều lần có ý định nâng cấp sửa chữa, nhưng ngân sách của còn xã eo hẹp”.

Nếu không có giải pháp kịp thời, e rằng thời gian chẳng lâu nữa khu di tích lăng mộ đá Quận Vân sẽ trở thành phế tích.

Vũ Quang- Vũ Đông