Lũ lụt miền Trung có tác động của thủy điện
- Vùng cửa sông các tỉnh miền Trung là cửa sông kiểu liman (khuyết áo), khả năng thoát lũ rất kém, nên rất nhạy cảm với lũ lụt.
| TIN LIÊN QUAN |
|---|
Đợt lũ lụt khủng khiếp vừa qua ở miền Trung có sự "tác động" của thủy điện.
Các nhà khoa học đã chứng minh chính việc xây dựng quá nhiều thủy điện vừa và nhỏ khiến cho lũ lụt ngày càng gia tăng ở miền Trung.
Nhạy cảm với lũ lụt
Sông miền Trung có đặc điểm là ngắn, sau đỉnh mưa 2 - 3 giờ là nước lũ dồn đến cửa sông. Đã thế, các đoạn trung lưu của sông đều ngắn thậm chí có sông hầu như không có đoạn trung lưu, khiến cho động lực nước mùa lũ hầu như không bị triệt tiêu khi nước lũ dồn về cửa sông. Động lực dòng lũ càng mạnh hơn nếu vùng chịu lũ nằm về phía nam tâm bão trong bán kính 200km vì nước sông bị hút ra biển...
Đặc biệt, cửa sông miền Trung là loại cửa sông kiểu liman phía trong có vũng cửa sông rộng và nông, cửa sông bị các cồn cát chắn cửa khiến cho việc thoát lũ rất kém. Trong khi đó, động lực nước trong mùa lũ thường rất mạnh, đặc biệt ở những vùng phía nam tâm bão trong bán kính 200km.
 |
| Cửa sông Ba Phú Yên, một kiểu của sông liman điển hình. |
Điều này làm thay đổi hẳn cấu trúc các cồn bãi chắn ngang cửa sông, nhiều khi sông trổ cửa mới xuyên qua cồn cát chắn cửa. Khi lũ qua đi, động lực biển lại thắng thế và cồn cát chắn cửa lại được gia cố trở lại, thậm chí có thể bịt kín các cửa mới được trổ ra trong mùa lũ.
Cùng với vị trí địa lý, việc sinh sống của người dân của miền Trung cũng khá nhạy cảm với lũ lụt. Họ chủ yếu sinh sống bằng nghề đánh bắt và chế biến hải sản. Do đó, các bãi triều lầy được quai đắp tối đa làm đầm nuôi trồng thủy sản khiến cho khả năng thoát lũ cũng giảm. Các cảng cá lớn nhỏ được xây dựng, đi kèm là hệ thống kè, mỏ hàn nắn dòng chảy và ngăn bồi tích. Các đô thị xuất hiện và mở rộng cũng ở vị trí trong vùng của sông... Điều này khiến cho khi có lũ lụt, người dân rất dễ bị "nguy hiểm".
Thêm thủy điện, lũ lụt vùng hạ lưu sông càng mạnh
Theo kết quả khảo sát, do thủy điện miền Trung đa phần thuộc loại vừa và nhỏ (dưới 30MW), có thủy điện lại không có cả hồ trữ nước nên phải tích nước dành cho phát điện trong mùa khô. Điều này làm giảm lưu lượng và động lực sông trong mùa khô khiến cho động lực biển thắng áp đảo động lực sông.
Nhìn chung đa số các thủy điện vừa và nhỏ ít có khả năng điều tiết chống lũ. Kết quả là cửa sông bị bịt kín nhanh và chắc hơn thông thường, khiến khả năng thoát lũ giảm đi.
Ngoài ra, việc chặt phá rừng để làm thủy điện (khoảng 10 - 30ha rừng bị phá cho 1MW điện) làm giảm khả năng điều tiết lũ tự nhiên. Đặc biệt, các bậc thủy điện nâng cao động năng dòng nước lũ xả từ các đập thủy điện, vì thế dòng lũ hạ lưu càng hung dữ hơn và có sức cuốn phá mạnh hơn...
Việc làm gia tăng lũ lụt cơ bản xuất phát từ bản chất của thủy điện miền Trung: thủy điện miền Trung có quy mô vừa, nhỏ, nhiều bậc, nằm ở địa hình cao và gần cửa sông kiểu liman có đoạn trung lưu rất ngắn. Do đó thủy điện làm cho các dòng chảy lũ vốn đã mạnh trở lên hung dữ hơn và kéo dài hơn. Điều này khiến cho thiệt hại do lũ lụt vùng hạ lưu các dòng sông, nhất là vùng cửa sông tăng lên.
Nếu muốn tránh những kịch bản xấu trong tương lai cho miền Trung, chúng ta cần phải rà soát lại chiến lược phát triển kinh tế miền Trung có liên quan đến thiên tai và môi trường, đặc biệt đảm bảo giữ được độ phủ của rừng tự nhiên, tái quy hoạch lại phát triển các vùng cửa sông cho phù hợp với việc xuất hiện thủy điện trên thượng nguồn.
Ngoài ra, cần kiểm tra lại tất cả các công trình đã và đang xây dựng trên các dòng sông, cần bổ sung quy chuẩn xây dựng công trình trên các sông miền Trung...
| Lũ lụt là một động lực tự nhiên tạo ra cửa sông dạng liman và ngược lại. Hệ thống này ổn định nhiều năm. Người dân thực tế đã biết cách chung sống với thiên tai. Thủy điện thay đổi thế ổn định này khiến kỹ năng ứng phó có sẵn của người dân không còn phù hợp. |
PGS.TS Nguyễn Đình Hòe (Hội Bảo vệ Thiên nhiên & Môi trường Việt Nam)