Trẻ khuyết tật “mắc kẹt” vì không có CMND

- Nhiều bạn trẻ ở Trung tâm bảo trợ xã hội TP Đà Nẵng đang muốn ra đời để tự lập nhưng không được. Lý do chỉ vì chưa được sở hữu giấy CMND.

Từ những đứa trẻ không gia đình

Trung tâm bảo trợ xã hội TP Đà Nẵng hiện nay đang nhận nuôi, chăm sóc 170 người không nơi nương tựa. Từ người già cô đơn, người tàn tật, thiểu năng trí tuệ cho tới những trẻ em sống lang thang, ăn xin chuyên nghiệp, được các chiến sĩ Phòng Cảnh sát trật tự cơ động, Công an TP đưa về.

Số trẻ em này đến từ hơn 20 tỉnh thành trên cả nước, cùng tìm về Đà Nẵng kiếm đủ nghề mưu sinh. Các em đưa về đây được chăm sóc, học hành như những người con trong một đại gia đình thực sự. Nhiều em bước vào đây từ những ngày trung tâm mới thành lập. Bây giờ khi đã là những người con trưởng thành, các em vẫn chưa được pháp luật thừa nhận mình là ai, từ đâu tới?

Trung tâm bảo trợ xã hội TP Đà Nẵng

Em Trịnh Xuân Thắng (sinh 1992, quê ở Nam Định) vào trung tâm đã được 13 năm. Dù chưa có ý định quay trở về quê hương nhưng em lại muốn được ra ngoài để tự lo cho bản thân. “Em nghĩ đã đến lúc mình tự làm nuôi bản thân được rồi, dù không có nghề nghiệp gì nhưng em tin sẽ đủ sức để trang trải cho cuộc sống của mình”.

Cùng suy nghĩ đó, Hoàng Văn Phụng (sinh 1990, quê Đại Lộc, Quảng Nam) cũng nung nấu ý định “tung cánh”. Được sự giúp đỡ của trung tâm, Phụng và một số bạn cùng trang lứa nơi đây đã được đưa đi học nghề tại HTX cơ khí Liên Chiểu, hy vọng có chút nghề làm bước đệm khi ra đời. Dù khoá học sắp kết thúc nhưng hầu hết các em vẫn đang mơ hồ về công việc trong tương lai.

“Người ta có thuê thì chắc chắn họ phải biết mình là ai, từ đâu tới, lỡ xảy ra chuyện gì thì biết làm sao”, Phụng cho biết. Bên cạnh đó, theo phân trần của nhiều bạn trẻ, khó khăn sẽ vô cùng nhiều nếu bản thân không có CMND như điều khiển xe máy, thuê nhà trọ, đi lại…

Vì không có CMND nên em Ngô Thị Huệ, 20 tuổi mặc dù đã học qua lớp may công nghiệp nhưng cũng đành phải ở nhà để chăm sóc các em tại trung tâm.

Khác với các bạn đồng trang lứa tại trung tâm, em Hoàng Thị Thu được đến trường học tập đến nơi đến chốn. Giấc mơ đại học đang ngày một tiến gần nhưng cũng sẽ vô cùng khó khăn nếu nguồn gốc, danh tính của em vẫn không được xác minh và thừa nhận.

Hiện nay ở trung tâm, Thu và em Vũ Thị Thêm là hai người duy nhất đang học THPT, nhưng may mắn hơn, Thêm đã được xác minh và cấp CMND nên có thể chú tâm hơn trong việc học hành và sắp sửa bước chân vào kỳ thi tốt nghiệp THPT và Đại học năm tới.

Không có cơ sở

Việc cấp CMND là trách nhiệm của các cấp chính quyền sở tại, nơi các em đã sinh ra. Nhưng khó khăn lớn nhất, theo ông Nguyễn Đức Liên, Giám đốc trung tâm, đó là việc xác minh và đưa các em tìm về nguồn gốc của mình. Mỗi em đến với trung tâm đều có một hoàn cảnh khác nhau, điều này đã gây không ít khó khăn và hệ luỵ.

“Nhiều em vì bực tức chuyện gia đình mà bỏ đi, có em thì bị bỏ rơi từ bé nên cũng không thể nhớ được cha mẹ, quê quán của mình. Cũng có thể vì một lý do tế nhị nào đó khiến các em mặc cảm, không muốn nói ra”, ông Liên cho biết.

Việc xác minh sai nguồn gốc, cấp CMND hai lần sẽ vô cùng nguy hiểm. Vì thế, trung tâm đã dựa vào những lời khai mơ hồ lúc tiếp nhận các em để tiến hành gửi giấy xác minh về chính quyền địa phương sở tại. “Cách làm này mang lại hiệu quả nhất vì nó mang tính khách quan, trung thực, gạt bỏ được lý do cá nhân của các em”. Tuy nhiên, trung tâm cũng nhận được rất ít phản hồi của chính quyền sở tại, điều này đã làm cho quá trình xác minh bị chậm lại.

Những trẻ em tại trung tâm đã có bản "lý lịch" trích ngang không hoàn thiện nên càng được chia sẻ, giúp đỡ từ cộng đồng nhiều hơn.

Tại công văn số 07/PC113 Công an TP Đà Nẵng về việc giải quyết đăng ký hộ khẩu cho các em thuộc Trung tâm bảo trợ trẻ em đường phố ban hành ngày 21/05/2004 nêu rõ, vì đây là những trường hợp đặc biệt nên được ưu tiên làm thủ tục đăng ký hộ khẩu và cấp CMND với 8 điều kiện cơ bản.

Trên thực tế, số em đến tuổi được cấp CMND tại trung tâm này chỉ đáp ứng được 2 trong tổng số 8 điều kiện đã nêu. Đó là Giấy tiếp nhận trẻ của trung tâm và biên bản giao nhận trẻ giữa trung tâm với các cá nhân, tổ chức. Nguyên nhân cơ bản xuất phát từ việc tìm hiểu, xác minh nguồn gốc, quê quán của các em còn khá mơ hồ và gặp không ít khó khăn.

Trung tá Nguyễn Văn Quân, Đội phó Đội Cảnh sát quản lý hành chính về TTXH Công an quận Liên Chiểu cho biết: Chúng tôi chỉ tiếp nhận và tiến hành giải quyết theo đúng quy định hiện hành. Nếu trung tâm chưa hoàn tất hồ sơ và thủ tục thì chưa thể tiến hành đăng ký hộ khẩu và cấp CMND cho các em được”.

Được biết kể từ khi thành lập đến nay, Trung tâm bảo trợ xã hội TP Đà Nẵng đã tiếp nhận hơn 4000 trường hợp, công việc xác minh, tiếp nhận và trao trả các em về lại gia đình gặp không ít khó khăn.

Hiện nay nhằm tránh “vết xe đổ”, đối với những em nhỏ tại đây, trung tâm cũng đã tiến hành phân loại trẻ có gia đình hoặc không, có địa chỉ hoặc không có địa chỉ sau đó gửi công văn theo hướng dẫn đề nghị của Công an quận Liên Chiểu nhằm tìm hướng giải quyết thích hợp. 

Phan Chung