Tehran lại gây hấn!

- Ngày 9/2, Giám đốc Cơ quan năng lượng nguyên tử Iran (IAEO) - ông Ali Akbar Salehi tuyên bố Iran đã bắt đầu làm giàu uranium ở mức 20% tại cơ sở hạt nhân Natanz của nước này. Hoạt động chuẩn bị cho quá trình làm giàu uranium của Iran đã được tiến hành vào lúc 9h30 (tức 06h00) ngày 9/2. Hơn 3 tiếng đồng hồ sau đó dây chuyền làm giàu uranium của nhà máy Natanz bắt đầu đi vào hoạt động chính thức.

Truyền thông Iran đưa tin, hoạt động làm giàu nhiêu liệu hạt nhân của Iran đã được các thanh sát viên của Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) giám sát và công nhận. Trước đó 2 ngày, Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad đã ra lệnh cho cơ quan năng lượng nguyên tử của Iran với mức độ 20%.

Ảnh vệ tinh chụp cơ sở hạt nhân Natanz của Iran (ảnh: CSIS).

 

Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad cũng đã chỉ thị cho IAEA khởi động việc làm giàu uranium với độ tinh khiết 20% cho một lò phản ứng nghiên cứu ở Tehran. Tuyên bố trên ngay lập tức gây phản ứng từ Nga, Trung Quốc và đặc biệt là Mỹ và phương Tây, với những cảnh báo xiết chặt trừng phạt đối với hành động của chính quyền Iran.

Cũng trong ngày 9/2, ngay sau khi tuyên bố làm giàu nhiên liệu hạt nhân ở mức 20%, phát ngôn viên Bộ ngoại giao Iran - Ramin Mihmanparast lên tiếng, việc Tehran sản xuất uranium ở mức 20% là hành động đáp lại “sự khước từ không tuyên bố” lời đề nghị trung chuyển uranium của Iran được làm giàu ở các nước châu Âu quay trở lại phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế của quốc gia trung Á này. Tehran cáo buộc các quốc gia phương Tây cố tình tảng lờ và kéo dài thời gian thực hiện lời đề nghị “đầy tính xây dựng” của Iran.

Iran cho biết, nước này đã nắm được công nghệ làm giàu uranium và có khả năng làm giàu loại nhiên liệu này ở cấp độ cao cách đây nhiều tháng. Tuy nhiên, sự chậm trễ của phương Tây và sự đe doạ, o ép của người Mỹ đã khiến Tehran phải xúc tiến kế hoạch tự sản xuất nhiêu liệu hạt nhân mà nước này tuyên bố sử dụng vì mục đích hoà bình nhằm phát triển kinh tế và ứng dụng trong lĩnh vực y tế.

Tuy nhiên, Iran cũng khẳng định rằng việc công bố bắt đầu làm giàu uranium ở mức 20% sẽ không đặt dấu chấm hết cho kế hoặch trung chuyển uranium qua châu Âu sau đó quay trở lại Iran như trước đó nước này đã từng đề nghị với các thành viên của Hội đồng bảo an Liên hợp quốc.

Trở lại thời điểm tháng 10/2009, chính quyền Iran đã đề nghị Cơ quan năng lượng quốc tế Iran rằng Iran đồng ý chuyển giao uranium được làm giàu ở cấp độ thấp qua Nga và Pháp để công khai và hợp thức hoá chúng thành những thanh nhiên liệu hoàn chỉnh sau đó chuyển quay trở lại Iran phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - công nghiệp của nước này.

Đề nghị của Iran đã được IAEA và 6 cường quốc tham gia đàm phán với Tehran nhất trí chấp thuận. Về phía Iran, nước này cho rằng phần lớn các quốc gia trên đã cố tình trì hoãn tiến trình thực thi đề nghị của nước này.

Trong khi đó, cộng động quốc tế, đặc biệt là Mỹ và phương Tây lại khẳng định chính Iran cố tình hậm hực ngăn cản tiến trình này diễn ra bằng những động thái gây căng thẳng như thử vũ khí tấn công, phòng thủ mà trong các tuyên bố lại lấy quân đội Mỹ. Israel làm đối tượng tác chiến.

Truyền thông Mỹ và phương Tây cho rằng, sau khi Iran đề nghị trung chuyển uranium qua châu Âu, Tehran đã cân nhắc và từ chối thực hiện tiến trình này với chủ định phải sản xuất nhiên liệu uranium trên lãnh thổ của mình. Theo bình luận của báo chí châu Âu, tuyên bố làm giàu uranium của Iran ngày 9/2 vừa qua đã bộ lộ rõ động cơ của Terhan?

Phản ứng trước tuyên bố làm giàu uranium của Iran

Ngay sau khi Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad chỉ thị cho cơ quan năng lượng nguyên tử nước này chuẩn bị tiến hành làm giàu uranium ở mức 20% dư luận quốc tế đã bày tỏ phản ứng khá mạnh mẽ trước tuyên bố này.

Ngày 8/2/2010, Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế IAEA cho biết kế hoạch của Tehran sẽ phá hỏng những cơ hội cứu vãn thỏa thuận dự thảo về cung cấp nhiên liệu hạt nhân giữa Iran với các cường quốc ở châu Âu, đặc biệt là với các quốc gia đã từng lo ngại Iran phát triển năng lượng hạt nhân để chế tạo vũ khí nguyên tử.

Tổng Giám đốc IAEA Yukiya Amano đã bày tỏ lo ngại về quyết định mới này của Iran, cho rằng điều này có thể ảnh hưởng tới những nỗ lực quốc tế đang có nhiều tiến triển nhằm đảm bảo cung cấp nhiên liệu hạt nhân cho lò phản ứng nghiên cứu ở Tehran. IAEA khẳng định cơ quan này sẵn sàng đóng vai trò trung gian trong vấn đề cung cấp nhiên liệu cho Iran.

Đại diện của Mỹ, Pháp, Anh, Italia ngay lập tức tuyên bố các nước này sẽ hối thúc Liên hợp quốc áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt "cứng rắn" mới đối với Iran. Một quan chức cao cấp của chính quyền Mỹ nói rằng tuyên bố của Iran là hành động khiêu khích với chủ đích phá vỡ những nỗ lực không mệt mỏi của cộng đồng quốc tế.

Một quan chức cao cấp của Nga cho hay Tehran có thể tiếp tục phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt kinh tế nếu nước này quyết định làm giàu uranium ở cấp độ 20% nước này tuyên bố.

Lực lượng phòng không bố trí bảo vệ nhà máy hạt nhân Natanz (ảnh minh hoạ).

 

Chủ tịch uỷ ban đối ngoại thuộc Duma quốc gia Nga - Konstantin Kosachyov cho biết cộng đồng quốc tế sẽ không có quốc gia nào ủng hộ hành động làm giàu uranium của Iran. Nếu nước này thực hiện hành động trên, một điều chắc chắn có thể khẳng định đó là Iran sẽ phải gánh chịu thêm những biện pháp trừng phạt, đặc biệt là kinh tế.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates, đang ở thăm Pháp, đã nhất trí cho rằng cần phải thông qua những biện pháp trừng phạt "mạnh" mới chống Iran nếu nước này hành động đơn phương. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga cho rằng lối thoát cho tình thế hiện nay là Iran nên theo thỏa thuận dự thảo đã được các phương Tây thông qua hồi tháng 10/2009.
 
Trước đó, Nga dường như rất ủng hộ cách tiếp cận tích cực, thông qua đối thoại, hạn chế trừng phạt Iran, tuy nhiên trong những tháng gần đây Moscow có vẻ như đã thay đổi quan điểm đối với chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Iran.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng thực sự Moscow thời gian gần đây đã không hài lòng với những phát ngôn của các quan chức quân sự cấp cao của Iran về hợp đồng cung cấp hệ thống tên lửa phòng không S-300 cho nước này đang bị trì hoãn.

Thậm chí, ngày 9/2/2010 vừa quan một quan chức Bộ Ngoại giao Iran có tên Ramin Mihman - Parast nói, “tất cả các quốc gia nên tôn trọng cam kết của họ. Ai đó không hoàn thành cam kết của mình sẽ để lại ấn tượng tiêu cực trong suy nghĩ của người Iran”.

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Pháp Bernard Kouchner lại cho rằng Iran không có khả năng làm giàu uranium tới 20% để sử dụng cho lò phản ứng nghiên cứu của họ, và thông báo mới này của Iran chỉ là một biện pháp tạo sức ép buộc cộng đồng quốc tế phải lưu tâm hơn nữa tới Iran.

Phản ứng sau khi chính thức khởi động làm giàu cấp độ 20%

Mỹ Ngay sau khi Iran tuyên bố  đã khởi động làm giàu nhiêu liệu hạt nhân uranium ngày 9/2/2010, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã lên tiếng cảnh báo Iran rằng Washington sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ nhằm cô lập nước Cộng hòa Hồi giáo này nếu Tehran tiếp tục phát triển vũ khí hạt nhân. Tổng thống Mỹ Obama khẳng định, cuộc vận động của cộng đồng quốc tế về các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran đang diễn ra "khá nhanh chóng" sau khi Tehran bắt đầu làm giàu uranium ở cấp độ cao hơn.   Nhà lãnh đạo Mỹ cũng hoan nghênh phản ứng mạnh mẽ của Nga, trong khi chỉ trích Trung Quốc không có lập trường rõ ràng đối với việc Iran tuyên bố nâng mức làm giàu uranium lên mức 20% để tạo nhiên liệu cho một lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu y học. Israel Đồng minh thân cận nhất của Mỹ tại khu vực Trung Đông là Israel, quốc gia luôn bị Iran xem là lực lượng thù địch luôn “nhăm nhe” tìm cơ hội để tấn công Tehran cũng ngay lập tức kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường các nỗ lực trừng phạt hành động của Cộng hoà Hồi giáo Iran. Cũng giống như quan điểm của Mỹ và một số cường quốc khác, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 9/2 tuyên bố cần ngay lập tức áp dụng các hình phạt bổ sung chống Iran. Nga Ngày 9/2, Thư ký Hội đồng an ninh Nga Nikolai Patrusev tuyên bố trong một cuộc họp báo rằng mối lo ngại của cộng đồng quốc tế về chương trình hạt nhân của Iran là có cơ sở và cho rằng cần tăng cường những nỗ lực ngoại giao để thuyết phục Iran. Ông Patrusev nhấn mạnh, Iran khẳng định không tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân song những hành động của nước này trong đó có việc bắt đầu làm giàu uranium tới mức 20% đã khiến cộng đồng quốc tế hoài nghi. Quan chức Nga nhận định rằng, nguy cơ xảy ra chiến tranh với Iran là hoàn toàn có cơ sở vì một số nước không loại trừ khẳ năng sẽ “nói chuyện” với Iran bằng biện pháp quân sự, đặc biệt là Mỹ và Israel. Ông Patrusev cho biết để ngăn chặn khả năng chiến tranh xảy ra, Iran cần thiết phải hợp tác chặt chẽ và tích cực với trung gian hiệu quả nhất là Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế IAEA. Nga tin rằng Iran không tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân như nhiều nước quan ngại nhưng cách hành xử của Iran không mang tính xây dựng và phản ứng của các nước vốn coi Iran là lực lượng thù địch như trên là điều dễ hiểu. Trung Quốc Trái với thái độ chống đối mạnh mẽ của Mỹ, Israel và các nước phương Tây, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi cộng đồng quốc tế nên tiếp tục đàm phán về thỏa thuận chuyển giao nhiên liệu hạt nhân với Iran trong bối cảnh quốc gia Hồi giáo này tăng cường hoạt động làm giàu urani. Bắc Kinh hy vọng các bên liên quan sẽ tăng cường nỗ lực thúc đẩy thượng lượng về vấn đề này. Cùng chung quan điểm với Trung Quốc, Brazil - quốc gia Nam Mỹ vốn nổi tiếng có tư tưởng bài Mỹ cũng cho rằng nên chú trọng đối thoại để thuyết phục Tehran, đồng thời khẳng định các biện pháp trừng phạt chống Iran sẽ không có hiệu quả. Theo những tin tức mới nhất, trong khi tuyên bố sẽ thúc giục cộng đồng quốc tế áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt Tehran, hôm nay 10/2/2010, Bộ ngoại giao Mỹ cho hay nếu Iran thực sự cần các nhiên liệu đồng vị phóng xạ để sử dụng vì mục đích y tế như nước này tuyên bố, cộng đồng quốc tế có thể giúp đỡ Iran, tuy nhiên, việc nước này khỏi động tiến trình làm giàu uranium ngày 9/2 vừa qua là hoàn toàn không cần thiết. Phát ngôn viên Bộ ngoại giao Mỹ Philip J. Crowley cho biết đề xuất cộng đồng quốc tế giúp đỡ Iran giải quyết nhu cầu thiếu hụt uranium nhiên liệu phục vụ mục đích y tế có thể sẽ tạo cho Iran sự tin cậy khi hợp tác với cộng động quốc tế. Quan chức ngoại giao Mỹ Philip J. Crowley cũng yêu cầu Iran chấm dứt ngay các hoạt động làm giàu uranium nếu không muốn tiếp tục bị cộng đồng thế giới cô lập. Có thể nói rằng, cùng với một số “điểm nóng” trên thế giới, các chương trình hạt nhân của Iran sẽ còn gây nhiều tranh cãi nữa trong tương lai một khi chính Iran, các đối tác liên quan có quan điểm, cách nhìn nhận và xử lý vấn đề này một cách khác biệt. Rất khó có thể khẳng định rằng có hay không chiến tranh xung đột với Iran trong tương lai gần, nhưng nếu các bên không chịu kiềm chế, đặc biệt là chủ thể Iran, thì những biến cố bất ngờ rất có thể xảy ra và hậu quả chắc chắc sẽ khó lường vì hiện tại quân đội Iran được trang bị tương đối mạnh, hơn thế nữa Iran không đơn giản như Iraq trước đây.

Bình Nguyên (Tổng hợp)