Làm thủy điện: Dân thiếu đất và thiếu nước!
- Vẫn biết xây dựng thủy điện là cần thiết, đáp ứng nguồn điện năng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nhưng làm sao hài hòa được lợi ích, không làm ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống của người dân, đồng thời bảo vệ được môi trường vẫn là bài toán khó.
| TIN LIÊN QUAN |
|---|
Thiếu đất canh tác nên phải... phá rừng!
Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 800 dự án thủy điện vừa và nhỏ, trong đó có 335 dự án được triển khai tại các tỉnh miền Trung.
Trước nhiều ý kiến cho rằng, khu vực miền Trung đã quy hoạch và xây dựng quá nhiều công trình thủy điện vừa và nhỏ, Bộ trưởng Bộ Công thương Vũ Huy Hoàng cho rằng, chúng ta cần có cái nhìn công bằng với thủy điện, vì đại đa số các công trình thủy điện đều nằm ở những vùng sâu vùng xa, những người làm thủy điện rất vất vả để làm ra dòng điện cho đất nước.
Điều đó là một sự thật hiển nhiên, không thể chối cãi. Bản thân các công trình thủy điện đã đóng góp nguồn điện năng lớn cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Nhưng trên thực tế, do việc bố trí tái định cư của các công trình thủy điện chưa hợp lý đã dẫn đến những tác động tiêu cực về mặt môi trường. Câu chuyện của những hộ dân phải di dời khỏi vùng lòng hồ công trình thủy điện sông Ba Hạ (Phú Yên) là một ví dụ.
Có một thực tế đang rất nhức nhối là rừng cấm Krông Trai (Sơn Hòa - Phú Yên) đang bị tàn phá nghiêm trọng do người dân vùng lòng hồ thủy điện sông Ba Hạ khi di dời đến nơi ở mới đã rơi vào tình trạng thiếu đất sản xuất.
Không còn cách nào khác, người dân đành phải sống dựa vào rừng. Chỉ tính riêng trong năm 2008, tại xã Suối Trai đã có 33 vụ phá rừng cấm Krông Trai, làm thiệt hại hơn 136ha rừng.
Công tác tái định canh của Dự án thủy điện Sông Ba Hạ chủ yếu là việc đầu tư 02 công trình thủy lợi: Cống tưới tự chảy xã Suối Trai và Trạm bơm Buôn Lé, xã Krông Pa, san ủi đồng ruộng, bố trí đất sản xuất cho các hộ nông dân. Thế nhưng cho đến nay, các công trình này chưa triển khai thực hiện nên tình trạng thiếu đất sản xuất, dân chặt phá rừng vẫn tiếp tục diễn ra.
 |
| Hồ thủy điện xả lũ, hạ lưu ngập nặng. |
Cũng xung quanh công trình thủy điện này, trong cơn bão số 11 năm 2009, dư luận cho rằng, chính việc xả lũ liên tục với lưu lượng lớn của hồ thủy điện sông Ba Hạ khiến vùng hạ lưu tỉnh Phú Yên gồm TP.Tuy Hòa và các huyện phía Nam của tỉnh bị ngập lụt nặng.
Về vấn đề này, ông Nguyễn Bá Lộc, Phó chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban chỉ huy Phòng chống lụt bão và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Phú Yên cho rằng, điều bất cập là hiện nay nước ta chưa xây dựng được quy chế về điều tiết xả lũ liên hồ thủy điện, dẫn đến tình trạng chủ mỗi hồ tự tích nước nhằm đảm bảo cho việc phát điện, đến khi nước trong hồ vượt mức báo động thì mạnh ai nấy xả, xả đồng thời, khiến vùng hạ du lãnh đủ.
Ông Võ Minh Thức, đại biểu Quốc hội, Bí thư Thành ủy TP.Tuy Hòa (Phú Yên) cho rằng, các hồ thủy điện ở miền Trung không bố trí kết hợp nhiệm vụ phát điện và điều tiết lũ.
Trong khi đó, đặc điểm của miền Trung và Tây Nguyên là địa hình dốc, lưu vực sông ngắn và thời gian mưa cũng như mưa tập trung lớn trong thời gian ngắn, rừng bị chặt phá nhiều, do vậy khi mưa lớn đỉnh lũ về rất nhanh.
Với đặc điểm này thì rõ ràng miền Trung nói chung và Phú Yên nói riêng là nơi bị ảnh hưởng của lũ lụt ngày càng nghiêm trọng hơn.
Làm thủy điện, hạ lưu thiếu… nước!
Mới đây Đoàn công tác của Ủy ban khoa học, công nghệ và môi trường Quốc hội đã làm việc với UBND tỉnh Phú Yên về quy hoạch thủy điện và thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường tại Phú Yên.
Tại buổi làm việc này, UBND tỉnh và các ngành liên quan ở Phú Yên kiến nghị những bức xúc xung quanh việc xây dựng quy trình vận hành liên hồ trên dòng sông Ba.
Theo quy hoạch đã được phê duyệt, Phú Yên có 18 dự án thủy điện, trong đó có 2 nhà máy đã vận hành, 4 nhà máy đang xây dựng.
Bà Trần Thị Hà – Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên cho biết: “Sông Ba là con sông lớn, có lưu vực nằm trên 4 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk và Phú Yên nên trên sông này và các phụ lưu của nó có nhiều hồ chứa nước thủy điện, thủy lợi.
Để giảm thiểu thiệt hại cho vùng hạ lưu khi các hồ thủy điện, thủy lợi xả lũ cần sớm xây dựng các trạm thủy văn ở lưu vực này, khẩn trương xây dựng vận hành liên hồ của các hồ chứa nước trong khu vực và quy trình này phải có một cơ quan đủ thẩm quyền điều hành”.
Hiện nay, tình trạng thiếu nước cục bộ ở những cánh đồng cuối nguồn hệ thống thủy nông Đồng Cam thuộc các huyện: Phú Hòa, Tây Hòa, Đông Hòa và TP.Tuy Hòa. Nguyên nhân thiếu nước là do việc tích nước của các nhà máy thủy điện ở thượng nguồn.
 |
| Thủy điện Sông Ba - mùa thiếu nước! |
Ông Võ Minh Thức – Đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Yên bức xúc: “Qua thực tế khảo sát, lượng nước trong hồ thủy điện sông Ba Hạ hiện nay chỉ đủ cho nhà máy hoạt động trong 4 ngày. Vì thế, việc điều tiết nước trong mùa khô cho vùng hạ lưu sông Ba là hết sức khó khăn.
Việc duy trì dòng chảy tối thiểu để phục vụ sản xuất, nước sinh hoạt cho vùng hạ lưu sông Ba là cần thiết. Vì vậy, quy trình vận hành liên hồ để điều tiết nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt cho vùng hạ lưu sông Ba trong mùa khô phải đặt hàng đầu”.
Theo ông Nghiêm Vũ Khải – Phó chủ nhiệm Ủy ban khoa học công nghệ và môi trường Quốc hội, phương án sử dụng tài nguyên nước theo khu vực sông, sử dụng tổng hợp không những cho việc phát điện mà cho cả sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp. Vấn đề cấp bách là điều tiết chống lũ phải do cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương làm đầu mối, các địa phương và các bộ liên quan phối hợp. “Chúng tôi sẽ đề xuất Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn quy trình vận hành liên hồ” – ông Khải cho biết.
Ông Nghiêm Vũ Khải còn chỉ đạo: chỉ riêng hai nhà máy thủy điện Sông Ba Hạ và Sông Hinh đã mất khoảng 5.000 ha rừng. Vì vậy, tỉnh Phú Yên chỉ đạo và đôn đốc các chủ đầu tư tích cực trồng rừng để đảm bảo độ che phủ rừng đầu nguồn.
Đó là chưa kể việc sau khi các hồ thủy điện treo nước, phía hạ lưu cạn dòng dẫn đến việc người dân ồ ạt đào bới lòng sông tìm đá cảnh, cây cảnh, nhất là nạn đào đãi vàng sa khoáng trái phép liên tục diễn ra là cho hai bên bờ sông biến dạng, chắc chắn mùa mưa lũ sẽ gây ra những thảm họa khó lường.
Ngọc Diệp