Nét vẽ thần thánh hay sức mạnh siêu nhiên của con người

- Điều quan trọng nhất mà tác giả muốn thông tin tới chúng ta là quá trình kiến tạo những công trình kiến trúc vĩ đại, tuy rằng, như tác giả đã phải nhắc ngay là " không phải  tất cả mọi người đã nhất trí với việc chọn lọc các công trình trong sách". Còn chúng ta, những người đọc thì được mở rộng tầm mắt ra khắp các châu lục khi những kiến trúc cũ được nhìn nhận theo quan điểm mới.

TIN LIÊN QUAN
"Thế giới bên kia có Thiên đàng, thế giới có pháo đài Van" Thế giới cổ đại không chỉ có 7 kỳ quan

Bee giới thiệu hai nhóm công trình cuối cùng theo chọn lọc của Chris Scarre.

Đường sá, kênh đào... tăng cùng sự phát triển của các thành phố

Các công trình thuộc nhóm thứ sáu, gồm có hải cảng, công tình thuỷ lực và đường sá, chủ yếu là khai thác sức mạnh thiên nhiên. Cùng với sự phát triển của các thành phố, nhà nước và đế chế, những công trình này phải có quy mô mới: đường sá, cống dẫn nước, cầu, kênh đào, cảng có quy mô cực kỳ đồ sộ. Nhóm này gồm các công trình:

1. Nhà tắm lớn Mohenjo-daro

2. Đập Marib ở phía nam A rập

3. Kênh đào Trung Quốc

4. Cống dẫn nước La Mã

5. Đường sá La Mã

6. Hải cảng Caesarea

7. Hệ thống đường sá Chaco, New Mexico

8. Cầu và đường Inca

Trước hết, nói về nhà tắm lớn Mohenjodaro. Nhà tắm này là một trong những công trình nổi bật do nền văn minh sông Ấn hay Harappan để lại. Nằm giữa vùng đất hoang nửa khô hạn thuộc tỉnh Sindh ở Pakistan, công trình là một kỳ công độc đáo về kỹ thuật quy hoạch và thuỷ lợi có niên đại từ thiên niên kỷ thứ 3 tr. CN.

Nhà tắm lớn Mohenjodaro. Ảnh Internet

Đó là một bể chứa 160m³ lót nhựa đường, toạ lạc trong  một " thành trì" trên gò đất cao phía trên đồng bằng sông Ấn. Chính tại đây đã khắc phục các vấn đề kỹ thuật nan giải  để đổ đầy nước cho công trình mà không cần dùng máy nâng hay máy bơm.

Cũng thuộc công trình sử dụng kỹ thuật thuỷ lực, phải giới thiệu về cống dẫn nước La mã. Có lẽ không có công trình nào về kỹ thuật thuỷ lợi trong thế giới cổ đại có thể sánh với cống dẫn nước La Mã. Cống dẫn nước lâu đời ở Rome có niên đại 312 tr. CN, và chỉ trong thế kỷ 1 sau CN, Rome đã có 9 cống dẫn nước, nâng tổng số chiều dài dẫn nước đến 450km!

Với biện pháp cho kênh dẫn của cống dẫn nước đi vòng qua đầu thung lũng hoặc xây dựng cầu đỡ cống dẫn (như cầu Pont du Card mang 50km cống dẫn La Mã đi  qua sông Cardon về đến Nimes), đã tạo nên những hệ thống dẫn nước gây ấn tượng độc đáo và kỳ vĩ .

Nói về tác dụng của những công trình ở nhóm này, tốt nhất là dẫn ra  những lời sau đây của Phiny, ở thế kỷ 1 sau CN: "Nếu chúng ta tính đến lượng nước cung cấp thừa thãi cho các công thự, nhà tắm, hồ bơi, các kênh đào lộ thiên, tư gia, công viên và ruộng đất gần thành phố; nếu chúng ta xét đến khoảng cách nước phải đi qua trước khi đến các nơi này, việc dựng thẳng các mái vòm, đào đường hầm qua núi và xây dựng các tuyến đường trên mặt đất băng qua các thung lũng sâu, chúng ta sẽ lập tức công nhận rằng trên toàn thế giới, không còn công trình nào đáng được chú ý đến nữa".

Tượng khổng lồ, đá nguyên khối - sức mạnh siêu nhiên của con người

Công trình thuộc nhóm thứ bảy là các tượng khổng lồ, đá nguyên khối. Có lẽ tác giả và cộng sự trong cuốn "70 kỳ quan thế giới cổ đại" một lần nữa muốn củng cố ấn tượng sức mạnh siêu nhiên của con người khi nhận thức một khối đá đồ sộ được tạo hình hay định vị như thế nào. Đó là:

1. Khối đá lớn Brisé, Brittany

2. Tượng nhân sư ở Ghiza

3. Cột tháp Ai Cập

4. Tượng khổng lồ ở Thebes

5. Đầu đá khổng lồ của người Olmec

6. Nét vẽ Nazca - thuật vẽ trong sa mạc

7. La Turbie: chiến tích Alps

8. Bia Askum khổng lồ

9. Tượng Phật khổng lồ Bamiyan

10. Tượng trên đảo Easter

Trong nhóm này, giới thiệu cùng bạn đọc chi tiết hơn một chút về đầu đá  khổng lồ của người Olmec. Phải nói rằng họ là tác giả của những công trình đồ sộ nhất trong vùng Trung Mỹ cổ đại, với nền văn hoá đặc biệt nổi bật của vùng bờ biển vịnh Mexico trong khoảng từ năm 1200 đến 400 năm tr. CN.

Đầu đá khổng lồ của người Olmec. Ảnh Internet

Người Olmec chạm trổ vô số các đồ vật từ tượng ngọc bích nhỏ xíu đến các đầu đá bazan khổng lồ. Người ta được biết đến 300 công trình điêu khắc đồ sộ, đặc biệt là các tượng đầu không giá đỡ. Tượng loại này được phát hiện đầu tiên năm 1862, tiếp đó là 16 tượng nữa. Có tượng cao đến 3,4m và nặng đến 50 tấn. Đến nay người ta còn tranh cãi nhiều về  công năng sử dụng và ý nghĩa của loại tượng này, nhưng muốn nói gì thì đầu đá khổng lồ của người Olmec chắc chắn nằm trong số các tác phẩm điêu khắc bằng bazamn ấn tượng nhất thế giới.

Sức mạnh siêu nhiên của con người còn được  thể hiện ở các nét vẽ Nazca nổi tiếng tô điểm trên bề mặt sa mạc Nam Peru. Đó là bản vẽ trên diện rộng khắc axit trên sa mạc, không dễ gì hiểu được. Hình vẽ hay nét vẽ chạm khắc trên đất đều tập trung ở Pampa hay đồng bằng Nazca, một vùng đất phù sa hình quạt rộng 220km², kẹp giữa 3 con sông lớn nhất trong vùng.

Sức mạnh siêu nhiên của con người thể hiện qua những nét vẽ Nazca. Ảnh Internet.

Cả khỉ lẫn chim là một nét vẽ đơn giản, không đứt quãng. Hình vẽ con khỉ chiếm diện tích 100x 78m, còn hình chim từ mỏ đến đuôi dài tới 135m.

"Các nét vẽ này tạo ra  một ý nghĩa đặc biệt đối với phong cảnh nhìn từ xa. Một số người định nghĩa  đơn giản đây là  đường đi dành cho đám rước, phải bước đi trên mặt đất, thì theo một số khác, hình dáng chim, cá hay khỉ có lẽ mới mang ý nghĩa trong quang cảnh sa mạc nhìn từ xa. Có vẻ chúng do thần thánh tạo ra chứ không phải do người bình thường".

Người ta cứ việc suy đoán, song cách giải thích thuyết phục nhất là có liên quan đến nghi lễ thờ cũng thần núi, thần nước và sự phì nhiêu.

Tài liệu tham khảo:

1. D.M. Field . The Worlds Greatest Architecture : Past & Present, RHP Ltd, 2002.
2. Chris Scarre. 70 kỳ quan thế giới cổ đại. NXB Mỹ Thuật, Hà Nội,2003.
3. Đoàn Định Kiến, Nguyễn Huy Côn, Trần Hùng. Từ điển Bách khoa Xây dựng-Kiến trúc.NXB Xây dựng, Hà Nội, 2003.

• Nguyễn Huy Côn