Nobel Y học 2009: Những người "vá" nhiễm sắc thể

 - Ba nhà khoa học Mỹ chia nhau giải Nobel Y học 2009 cho công trình nghiên cứu phát hiện telomerase, một enzyme giúp phục hồi đoạn cuối của nhiễm sắc thể thường bị hư hỏng vì lão hóa hay ung thư.

TIN LIÊN QUAN
3 nhà khoa học Mỹ chia nhau giải Nobel Y Học 2009

Cùng là ba người Mỹ, nhưng bà Elizabeth Blackburn sinh ra tại Úc và ông Jack Szostak lại sinh ra tại Anh Quốc, và bà Carol Greider đã khởi sự nghiên cứu về enzyme từ những năm 70.

Jack Szostak (trái), Carol Greider (giữa), Elizabeth Blackburn (phải) cùng đoạt giải Nobel Y học 2009. (Ảnh: AP)

Viện Karolinska của Thụy Điển, nơi trao giải Nobel hàng năm nhận xét: "nghiên cứu đã cho chúng ta hiểu được thêm 1 khía cạnh quan trọng của tế bào, nhất là cơ chế gây ra ung thư. Từ đó, mở ra một cánh cửa để mô phỏng những phương pháp chữa bệnh mới".

Nghiên cứu về enzyme là một trong những ngành nghiên cứu sôi động về thuốc chữa ung thư trong vài thập niên vừa qua. Hãng thuốc Merck & Co, phát triển một loại vắc xin trên cơ sở telomerase theo một hợp đồng với hãng thuốc của Mỹ, Geron. Loại vắc xin năm ngoái đã thử nghiệm với tên gọi là vắc xin chữa ung thư.

Giáo sư Rune Toftgard, thuộc viện Karolinska, nói: "nghiên cứu của họ đã được ứng dụng rộng rãi trong ngành dược để trị ung thư, một số bệnh di truyền và các bệnh do lão hóa".

"Hãy cứ đi thẳng vào vấn đề"

Carol Greider, 48 tuổi, lớn lên tại Davids, bang California, con của nhà vật lý, đã xúc động sau khi biết mình được chọn cho giải thưởng danh giá này: "Những khám phá của chúng tôi đã được nhìn nhận. Khi khởi sự nghiên cứu, chúng tôi không nghĩ là telomerase tham gia vào quá trình ung thư, nhưng chúng tôi thắc mắc làm sao nhiễm sắc thể lại có thể nguyên vẹn được?".

Bà Greider được đồng nghiệp, Peter Agre, người cũng đoạt giải Nobel Hóa học 2003, chúc mừng đoạt giải Nobel y học 2009. (Ảnh: Reuters)

Bà Greider, trong bức email gửi đến Thụy Điển, sau khi biết mình đã thắng cuộc, viết: "Phương pháp nghiên cứu của chúng tôi đã cho thấy trong khi nghiên cứu để trả lời những câu hỏi về căn bệnh nào đó, chúng ta cứ chọn hướng đi thẳng vào nó".

Bà Greider bắt đầu nghiên cứu về telomerase vào khoảng cuối thập niên 70 cùng với giáo sư Blackburn, người tiên phong trong lãnh vực nhiễm sắc thể tại ĐH California, Hoa Kỳ. Ban đầu chỉ là những thí nghiệm để khám phá cơ chế hoạt động của tế bào chứ không hề có ý định đưa ra những ứng dụng cho ngành dược.

Đã từng bị đuổi việc

Với tính cách bộc trực, năm 2004, bà Blackburn từng bị cựu tổng thống Mỹ George Bush đuổi ra khỏi hội đồng Đạo đức Sinh học Quốc gia vì đã dám chỉ trích nặng nề tổng thống về những chính sách nghiên cứu tế bào gốc.

Bà Elizabeth Blackburn tại phòng làm việc ở San Francisco, Hoa Kỳ. (Ảnh: Reuters)

Năm 1993, bà Blackburn được tạp chí Time xếp vào danh sách 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất đến thế giới vì những công trình nghiên cứu về ADN. Năm 2006, bà nhận giải thưởng Albert Lasker về nghiên cứu những chuyển đổi hóa sinh trong tế bào liên quan đến các bệnh lão hóa. Năm 2009, bà Blackburn nhận thêm giải Paul Ehrlich and Ludwig Darmstaedter Prize về nghiên cứu tế bào ung thư.

Tiến sĩ Jeremy Berg, thuộc Viện Khoa Học Y Quốc gia, nhận định kết quả của giải Nobel Y học 2009 không gây ngạc nhiên lớn vì đây chính công trình sáng giá nhất trong năm. "Đây là một hình thức nghiên cứu kinh điển - một khám phá dựa trên tính tò mò", ông nói.

Thực chất, telomeres đã được phát hiện vài thập niên trước, nhưng bà Blackburn đã tò mò tự nghiên cứu cơ chế "sao chép" của telomeres để phục hồi sự sống của tế bào.

Tạo sự sống từ ống nghiệm

Người đàn ông 56 tuổi, sinh ra tại Luân Đôn, Jack Szostak, vừa cười tủm tỉm, vừa nói: "Thật ra, tôi nghĩ công trình của chúng tôi khó mà đoạt giải. Nhưng sáng nay, khi nghe chuông điện thoại reo, tôi biết chuyện gì đã xảy ra rồi". "Điều ngọt ngào nhất là được nhận giải cùng 2 người phụ nữ mà tôi kính phục", Jack Szotak nói.

Jack Szotak đang nói điện thoại tại nhà ở Boston, Hoa Kỳ, sau khi nhận được tin thắng cuộc tại Nobel Y học 2009. (Ảnh: Reuters)

Giáo sư Jack Szotak chính là người thực hiện việc sao chép tế bào nguyên thủy thành công như tiến sĩ Jeremy Berg mô tả: "Theo nghĩa đen, đúng là ông ấy đã tạo ra sự sống từ ống nghiệm".

Cả ba người đã từng chia sẻ giải thưởng Lasker - giải thưởng được ví như giải Nobel của Mỹ  - dành cho những nghiên cứu cơ bản về thuốc năm 2006. Đã có 10 nữ khoa học đã nhận được giải Nobel y học kể từ năm 1901, nhưng đây là lần đầu tiên, 2 phụ nữ được tôn vinh cùng một năm.

• Doanh Anh (Reuters, AP, Nobel)