Bà Hoàng đoản thọ, nắm xương tàn cũng không yên
- Một nàng công chúa tài sắc vẹn toàn, làm vợ một vị anh hùng cái thế, cuộc đời tưởng chừng như hạnh phúc đến tột cùng. Ấy thế mà kết cục lại thật bi thảm, cho đến nắm xương tàn cũng không được yên.
| TIN LIÊN QUAN |
|---|
Sau ngày đại thắng, Quang Trung về Phú Xuân tiến phong Ngọc Hân làm Bắc Cung Hoàng hậu. Ngọc Hân được hưởng những năm tháng tràn đầy hạnh phúc bên người chồng anh hùng. Bà sinh được hai người con, một gái là Nguyễn Thị Ngọc Bảo (SN 1788) và một trai là Nguyễn Quang Đức (SN 1790). Tuy nhiên, hạnh phúc đó không được bao lâu.
Tháng 9/1792, Quang Trung đột ngột từ trần. Mới 22 tuổi đầu, với hai đứa con thơ một lên 4 và một lên 2, Ngọc Hân trở thành goá bụa. Bà sống cô quạnh trong nỗi nhớ thương chồng. Tình cảm đau xót triền miên dần hút hết sinh lực của bà.
7 năm sau (năm 1799), Ngọc Hân từ trần khi mới 29 tuổi đời. Hai năm sau (1801), Nguyễn Ánh tấn công vào Phú Xuân, vua tôi Quang Toản bỏ kinh thành chạy ra Bắc Hà. Hai con của Ngọc Hân còn thơ ấu đều bị bắt.
 |
| Mộ hoàng hậu Lê Ngọc Hân tại xã Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội. |
Một sĩ quan Pháp là Barizy theo chân Nguyễn Ánh vào Phú Xuân có đến nhà tù giam những người con của vua Quang Trung đã mô tả lại trong thư của ông viết vào ngày 16/7/1801: "...họ ở trong một căn phòng hơi tối, có tất cả 5 công chúa, một cô 16 tuổi, theo tôi là một cô gái đẹp, một em bé 12 tuổi là con gái bà công chúa Bắc Kỳ (tức Ngọc Hân), em này cũng coi được... Ngoài ra còn có 3 con trai, có một em độ 16 tuổi da nâu nhưng nét mặt tầm thường. Còn em trai kia độ 12 tuổi là con bà công chúa Bắc Kỳ thì diện mạo rất đáng yêu và có những cử chỉ rất dễ thương".
Như vậy là cả con trai và con gái của Ngọc Hân đều bị bắt khi Nguyễn Ánh tấn công chiếm Phú Xuân vào tháng 5/1801 và sau đó bị giết vào tháng 11/1801; Là hai người trong số "con trai, con gái, họ hàng và tướng hiệu giặc, 31 người đều bị cắt nát thây" (Theo Đại Nam thực lục chính biên).
Sau ngày Gia Long thống nhất đất nước, bà Chiêu Nghi Nguyễn Thị Huyền (mẹ của Ngọc Hân) lúc này còn sống, đã nhờ người tin cẩn, bí mật vào Phú Xuân, chuyển hài cốt 3 mẹ con Ngọc Hân về quê nhà ở làng Nành tức Phù Ninh, Đông Ngàn, Bắc Ninh (nay là Ninh Hiệp, Gia Lâm, Hà Nội). Mộ của 3 mẹ con Ngọc Hân được chôn ở bãi Cây Đại (còn gọi là bãi Đầu Voi) làng Phù Ninh. Trước mộ có xây đền thờ.
Vào năm thứ 2 đời vua Thiệu Trị (1842) do mâu thuẫn giữa hai dòng họ, có người làng đã vào tận Kinh đô Phú Xuân tố giác việc thờ Ngọc Hân. Việc bị phát giác, Thiệu Trị đã cho người về huỷ đền thờ và đào bỏ hài cốt 3 mẹ con Ngọc Hân.
Sách Đại Nam thực lục chính biên ghi về sự kiện này: "Nguyên người xã ấy là Nguyễn Thị Huyền làm cung nhân của vua Lê Hiển Tông, có con gái là Ngọc Hân gả cho nguỵ Huệ, sinh được một trai, một gái. Ngọc Hân chết, trai gái cùng chết non cả.
Khoảng đầu năm Gia Long, nguỵ đô đốc tên là Hài ngầm đem hài cốt mẹ con Ngọc Hân từ Phú Xuân về táng trộm ở địa phận xã Phù Ninh; Thị Huyền ngầm xây mộ, dựng đền, khắc bia giả, đổi lại họ tên để làm mất dấu tích. Tới đây, việc ấy bị phát giác. Vua sai huỷ đền thờ và đào bỏ hài cốt kẻ nguỵ đi".
Nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, UBND TP Hà Nội đã phê duyệt dự án xây dựng lại đền thờ Ngọc Hân ở quê ngoại của bà. Đó là sự thể hiện tấm lòng ngưỡng vọng của chúng ta đối với người con gái tài sắc đất Thăng Long, người vợ xứng đáng của anh hùng dân tộc Quang Trung - Nguyễn Huệ.
Phan Duy Kha
Kỳ sau: Nỗi oan "con vua mà lấy hai chồng làm vua"
Sau khi loạt bài về công chúa Lê Ngọc Hân được đăng trên KH&ĐS có bạn đọc đã thắc mắc: Nghe đồn bà Lê Ngọc Hân sau này lại tái giá lấy vua Gia Long. Ở Kinh đô Phú Xuân lúc bấy giờ có câu ca dao: "Số đâu có số lạ lùng/Con vua mà lấy hai chồng làm vua" là nói về bà. Thực hư chuyện này thế nào?