Bố Tú Xuất mới là người nổi danh (II)
- Ngày giỗ tổ của dòng họ Nguyễn Đình 20/9 Âm lịch hằng năm được tổ chức lớn. Con cháu trong họ khắp nơi dù bận bịu trăm bề cũng về tề tựu đông đủ...
| TIN LIÊN QUAN |
|---|
“Cụ Tú Xuất nhà mình”
Tục lệ tế lễ giỗ tổ của dòng họ Nguyễn Đình cũng lạ, tất cả đều do chị em phụ nữ đảm nhiệm, nam giới chỉ đứng “vòng ngoài” xem lễ.
Biết tôi muốn tìm hiểu về cụ Tú Xuất, các cụ cao niên trong họ mời tôi về nhà ông Nguyễn Đình Hảo (năm nay đã ngoài 70), đời thứ 8 của dòng họ và chính ông là người am hiểu nhất về dòng họ.
 |
| Giỗ tổ họ Nguyễn Đình ngày 20/9 Âm lịch. |
Theo ông Hảo, khởi tổ dòng họ Nguyễn Đình là từ Thanh Hóa hay Nghệ An đến nay vẫn chưa xác định được. Có ba nguồn mà dòng họ Nguyễn Đình có mặt ở Thanh Oai (Hà Nội bây giờ): Thứ nhất là vì đói kém nên phải ra đây mưu sinh. Thứ hai có thể đất lành chim đậu, quá trình đi tìm kế sinh nhai nên đã chọn Thanh Oai là chỗ dừng chân. Thứ ba là có tham gia ở một thế lực phản phong lúc đó là vua Gia Long với Quang Trung - Nguyễn Huệ, không biết tham gia ở một tổ chức nào đó và nguyên nhân gì đã khiến dòng họ dạt ra tận đây.
Trong lúc kể chuyện, có lúc ông Hảo trầm ngâm khi nói về cuộc đời lưu lạc chìm nổi của cụ Tú nhưng rồi ông lại hứng chí cười khà khà khi kể đến chuyện Tú Xuất và Ba Giai đã chơi khăm các bậc quan tham thế nào. Phải thừa nhận ông có lối kể chuyện cuốn hút, cũng dễ hiểu bởi ông nguyên là giáo viên dạy văn, còn tôi có cảm tưởng ông có dòng máu hài hước của cụ Tú Xuất.
Tú Xuất là con trưởng
Ông Hảo cho biết, những diễn biến của dòng họ từ cuối thế kỷ XIX đến nay đều được ghi chép đầy đủ. Ở dòng họ Nguyễn Đình, người nổi danh nhất không phải là Tú Xuất mà chính là cụ thân sinh ra ông, cụ Nguyễn Đình Lập (còn được gọi là cụ Đốc vì cụ làm đốc học).
Cụ Lập đỗ cử nhân được bổ nhiệm làm Đốc học Hà Nội, sau đó là Nghệ An. Dù chỉ đỗ cử nhân mà được làm Đốc học ở một đất học như Nghệ An là xưa nay hiếm. Những năm Hà thành thất thủ cụ Lập còn quay lại làm Đốc học ở Hà Nội (khoảng 1882). Sau đó cụ về Nam Bộ làm Đốc học tỉnh Biên Hoà, rồi làm tới tuần phủ Biên Hoà, mộ cụ bà hiện vẫn được mai táng trong đó.
Cụ Đốc được ba người con trai, con trưởng là Nguyễn Đình Xuất (Tú Xuất), thứ hai là Nguyễn Đình Trọng, con trai út là Nguyễn Đình Trung. Cả ba ông chỉ đỗ tú tài. Cụ Đốc có nhiều công lao trong việc dạy học và được ghi tên ở Quốc Tử Giám (Huế).
Có một thông tin chưa rõ ràng nói rằng, cụ Đốc vào Nam Bộ làm tuần phủ và gom những người nghèo khổ lập thành làng và được tôn là thành hoàng làng. Cụ được lập đình thờ nhưng nơi này giờ tan hoang không được tu sửa. Tuy nhiên, đó là tư liệu không chính thống nên đến giờ dòng họ Nguyễn Đình vẫn chưa công bố. Có thể tên trong Nam khác ngoài Bắc nên rất khó tìm nguồn gốc để chứng minh cho giả thiết trên.
Họ Nguyễn Đình có ba chi, Tú Xuất thuộc chi thứ ba, tức cùng chi với ông Nguyễn Đình Hùng. Bàn thờ của cụ Đốc và Tú Xuất hiện được thờ tại nhà anh Nguyễn Đình Dũng, người anh họ của ông Hùng tại thôn Tân Tiến xã Phương Trung.
Tiến Dũng
Kỳ tới: Mộ Tú Xuất ở... nước ngoài?