Đi tìm "hậu duệ" của Ba Giai - Tú Xuất (I)
- Hai cái tên Ba Giai - Tú Xuất là đề tài được tranh luận sôi nổi trong giới văn học từ trước tới nay. Những sách viết về giai thoại và cuộc đời hai ông có vô số. Hàng chục giả thiết được đưa ra với những câu hỏi: Các ông là ai? Cuộc đời các ông như thế nào? Thậm chí nhiều người còn nói rằng hai ông chỉ là giai thoại chứ không có thật...
Giới nghiên cứu: Chịu!
Các nhà văn, giảng viên văn học dân gian... ở các trường đại học cũng chỉ biết về Ba Giai - Tú Xuất qua những câu chuyện cười, còn thân phận hai người này chẳng ai nắm được... Tài liệu, sách vở chỉ tập trung chủ yếu vào các câu chuyện cười. Không một tài liệu nào khẳng định các chuyện đó là thực hay hư, đúng hay sai.
Trong lịch sử, hai ông này cũng không được nhắc đến. Có người bảo trong bối cảnh lịch sử xã hội lúc đó với nhiều điều đánh giá phức tạp nên cũng chẳng ai quan tâm đến việc khảo cứu lai lịch của các cá nhân ấy làm gì.
Ba Giai - Tú Xuất chỉ là hiện tượng văn hoá thời điểm khoảng 1872 - 1882 (thời điểm Pháp đánh chiếm Hà Nội) chứ không phải là những người có công chống ngoại xâm nên lịch sử không ghi lại "lai lịch" rõ ràng của hai ông cũng là điều dễ hiểu.
Một số tài liệu nói, Ba Giai tên thật là Nguyễn Đình Giai quê ở Hồ Khẩu (làng Bưởi) Hà Nội, Tú Xuất cũng họ Nguyễn Đình, có người nói ông ở Thanh Hoá hay Nghệ An gì đó. Có người lại nói Tú Xuất quê ở Thanh Oai (Hà Tây cũ).
Manh mối đầu tiên
Khi đến Hồ Khẩu, tức làng Bưởi đi hỏi hết tất cả những bô lão ở đây chẳng ai biết được thông tin gì về Ba Giai. Những "chứng tích" để lại cũng hoàn toàn không có. Tôi chuyển hướng tìm quê Tú Xuất theo thông tin là ở Thanh Oai, Hà Nội.
Đến Phòng văn hoá huyện Thanh Oai (Hà Nội), Trưởng phòng Văn hoá thông tin ông Phan Duy Thành chẳng hề tỏ ra ngạc nhiên khi tôi hỏi: "Ông có biết thông tin gì về tên tuổi ông Tú Xuất". Ông Thành thản nhiên: "Con cháu ông hiện ở thôn Tân Tiến và Tân Dân thuộc xã Phương Trung. Các anh xuống đó con cháu cụ kể cho nghe, ai cũng rành rành mà".
Những thông tin ông Thành cung cấp làm tôi thật sự bất ngờ. Chỉ cách trung tâm Hà Nội có vài chục cây số mà quê quán của Tú Xuất lâu nay vẫn nhiều người không rõ. Cũng chẳng có tài liệu nào nói về những hậu duệ của ông hiện đang sống ở đây.
Biết trước mục đích của chúng tôi nên vừa gặp, ông Tạ Quang Hải, Trưởng ban Văn hoá xã đã nói luôn: "Anh yên tâm, tôi sẽ mời người nhà cụ Tú nói chuyện, thông tin đầy đủ mà".
 |
| Ông Nguyễn Đình Hùng, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Phương Trung (người ngồi giữa) là cháu đời thứ 8 của cụ Tú Xuất |
Người ông Hải muốn nói đến chính là ông Nguyễn Đình Hùng, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Phương Trung. Ông Hùng rất tự hào khi tuyên bố: "Cụ Tú nhà tôi là đời thứ 4 của họ Nguyễn Đình còn tôi là đời thứ 8, con cháu cụ hiện đã là đời thứ 11".
Ông Hải rút từ trong ngăn tủ làm việc ra cuốn "Gia phả họ Nguyễn Đình" và bảo: "Trong này có nói về cụ Tú Xuất nhưng nói nhiều nhất vẫn là bố cụ Tú, ông Nguyễn Đình Lập. Anh về hôm nay đúng ngày giỗ họ cụ Tú, những người làm ăn xa đều tề tựu về đây đầy đủ. Các cụ cao niên trong dòng họ Nguyễn Đình cũng đều có mặt tại nhà thờ. Tôi sẽ đưa anh đến đó để nghe các cụ nói cho rõ vì các cụ là những người am hiểu chữ Nho và nghiên cứu kỹ về cụ Tú Xuất".
Kỳ tới: "Cụ Xuất nhà mình"
- Tiến Dũng