Lý Chiêu Hoàng và vở kịch nhường ngôi (I)

- Lý Chiêu Hoàng lên ngôi là do vua cha truyền lại. Trong chế độ phong kiến cha truyền con nối, trường hợp truyền ngôi cho con gái như Lý Chiêu Hoàng là độc nhất vô nhị. Vậy tại sao lại có sự 

Lý Chiêu Hoàng là vị vua nữ thứ hai của nước ta sau bà Trưng Trắc. Nằm ở trung tâm của vòng xoáy quyền lực, số phận của bà rất đặc biệt.
  
Lý Chiêu Hoàng sinh vào tháng 9/1218, là con thứ của Lý Huệ Tông. Trước đó hai năm, người chị gái của bà là công chúa Thuận Thiên chào đời. Thuận Thiên sau này được gả cho Trần Liễu, anh ruột Trần Cảnh. Vì vua cha không có con trai, tháng 10/1224, khi mới được 6 tuổi, bà được phong làm Hoàng Thái tử, sau đó vua cha nhường ngôi cho, được tôn hiệu là Chiêu Hoàng.

Thật ra, việc phong con gái làm Hoàng Thái tử để truyền ngôi là bước đầu tiên trong kế hoạch đoạt ngôi nhà Lý, mà những người đạo diễn ra nó không ai khác là Trần Thủ Độ (chú) và Trần Thừa (bố của Trần Cảnh) đang là những vị quan có thế lực của nhà Lý.

Lý Chiêu Hoàng.

Bởi vì dù Huệ Tông không có con trai nhưng trong hoàng tộc nhà Lý, những người cùng hàng anh em hay chú bác của vua, không thiếu gì người có con trai. Vua có thể nhận một người con cháu trong hoàng tộc làm con nuôi rồi truyền ngôi cho người này (như trường hợp Lý Nhân Tông nhận con của em mình làm con nuôi rồi truyền ngôi cho người này, tức là vua Lý Thần Tông, trước đó 100 năm). Để cài được người của họ Trần vào cạnh vua, Trần Thủ Độ lúc này đang là Điện tiền chỉ huy sứ (coi giữ mọi việc quân sự ở Kinh thành) đã cho cháu mình là Trần Cảnh vào hầu vua.

Trần Cảnh sinh ngày 16/6 năm Mậu Dần (1218) hơn Lý Chiêu Hoàng có ba tháng. Một bé trai mới 6 tuổi, con nhà quan, mọi sinh hoạt cá nhân còn phải có người hầu hạ, vậy thì Trần Cảnh sao có thể phục dịch hầu hạ được người khác? Chẳng qua là những người họ Trần, lúc này thế lực rất lớn, đã cài vào để tạo ra màn kịch kết hôn mà thôi.

Về việc Lý Chiêu Hoàng kết hôn với Trần Cảnh, Đại Việt sử lược và Đại Việt sử ký toàn thư (hai bộ sử tin cậy nhất của ta) đều ghi chép tương tự như nhau. Đó là do Lý Chiêu Hoàng "yêu" Trần Cảnh, "thấy Trần Cảnh đẹp trai nên phải lòng".

Thực ra thì hai đứa trẻ đang ở tuổi lên 6 thì làm sao đã biết "yêu". Chẳng qua là trong cung điện thâm nghiêm, kín cổng cao tường, toàn là người lớn và luôn  mang vẻ mặt nghiêm nghị (vì ở chốn cung đình đâu có được cười đùa), Lý Chiêu Hoàng chơi thân với Trần Cảnh, quyến luyến Trần Cảnh là chuyện bình thường của những đứa trẻ. Cái sự thân thiết quyến luyến đó được người lớn, mà cụ thể là các quan lại thế lực của nhà Trần ở cung đình giải thích là tình yêu nam nữ. Thế là người ta tổ chức ra một buổi lễ thành hôn cho hai đứa trẻ.

Rồi, theo truyền thống từ xưa, vợ không thể ở địa vị cao hơn chồng, người ta lại đạo diễn ra vở kịch nhường ngôi. Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh để trở thành Hoàng hậu. Trần Cảnh lên ngôi vua là Trần Thái Tông. Toàn bộ vở kịch đó được nhào nặn, sắp xếp và diễn biến trong hơn một năm. Lúc này hai vợ chồng đều mới 7 tuổi (sử ghi 8 tuổi là tính tuổi ta).

Phan Duy Kha

Kỳ 2: Kết thúc có hậu

Cuộc đời Lý Chiêu Hoàng là một bi kịch về những mưu đồ chính trị mà bà bị đẩy vào. Cũng may, cuối cùng số phận không đến nỗi bất công khi cho bà một bến đỗ bình yên vào cuối đời.