Những giai thoại về cuộc đời "anh chị" của Ba Giai-Tú Xuất
- Không thể thống kê hết có bao nhiêu cuốn sách về Ba Giai - Tú Xuất. Sách nào cũng kể về những câu chuyện cười châm biếm, hài hước được xem là của hai nhân vật này. Tuy nhiên, từ những câu chuyện trên đã dẫn đến có nhiều cách nhìn nhận khác nhau. Có người cho rằng hai ông là người xấu.
TIN LIÊN QUAN
Đồn thổi...
Một tài liệu nói rằng: Khoảng cuối đời vua Tự Đức, ở đất Hà Thành có một ông đồ nho tên là Ba Giai (tên thật là Nguyễn Văn Giai), quê ở Hồ Khẩu, tuy thông minh nhưng hay nghịch ngợm và ranh mãnh. Nhiều lần lều chõng đi thi nhưng vẫn không đỗ đạt gì, anh đâm ra bất mãn, chán đời, đi ngao du với những người vô công rỗi nghề và dân "anh chị" xứ Hà Thành, đua đòi ăn chơi, phá phách rồi trượt đến con đường rượu chè bê tha...
Bản thân Ba Giai cũng cầm đầu một bọn đàn em đi gây nhiều chuyện động trời ở Hà Nội. Cùng lúc đó, ngoài Thanh Hóa cũng xuất hiện một anh chàng cùng tuổi tên Tú Xuất nổi tiếng không kém gì về việc ăn chơi, rượu chè, quấy phá xã hội.
Theo dân gian, Tú Xuất là cháu 7 đời của Trạng Quỳnh. Thông minh nhưng lận đận trên đường thi cử, chỉ đỗ tú tài mà không sao vươn lên chiếm được mảnh bằng cử nhân. Từ đó, Tú Xuất giận thân, giận đời, sống tự do phóng túng, tìm niềm vui trong hơi men, trong nhà thổ, trong việc quậy phá thiên hạ. Xứ Thanh không phải là nơi dung thân phù hợp với lối ăn chơi đàng điếm nên Tú Xuất đã tìm đường ra Hà Nội.
 |
| Hậu duệ Tú Xuất luôn tin cụ mình và Ba Giai là bậc thông minh nho nhã. |
Đến Hà Nội, Tú Xuất liền tìm gặp được Ba Giai, lúc này đã nổi tiếng, hai người kết nghĩa ăn thề với nhau, trở thành một cặp bài trùng. Ba Giai - Tú Xuất, cầm đầu một đám đàn em, tác oai tác quái trong một thời gian dài, không chỉ ở Hà Nội mà còn ở một địa bàn rộng lớn từ Bắc tới Nam. Tuy nhiên, với việc tìm ra được quê thật Tú Xuất là ở Thanh Oai nên việc nói rằng Tú Xuất từ Thanh Hoá ra và gặp Ba Giai như ở trên đã không có cơ sở.
Và giai thoại...
Tác giả Vũ Văn Luân trong "Đôi điều về con người và giai thoại của Ba Giai - Tú Xuất" có dẫn lời một tác giả khác nói rằng: Ba Giai - Tú Xuất là những "quái vật" Hà Thành. Riêng đối với Ba Giai, ông cho là một người lãng mạn giang hồ, tinh ma quỷ quái đứng đầu nhiều tổ chức nguy hiểm như đứng đầu một băng đảng du côn 400 thằng ở Hà Thành. Là hội trưởng trung ương thống lĩnh 8 chi đảng kẻ cắp rải rác khắp 8 cửa ô Hà Thành. Tổng giám sát 2.000 thằng hủi chia làm ngót trăm chi bộ đóng rải rác ở khắp Bắc Kỳ có tổng bộ đặt ở đình Ô Đông Mác - Hà Nội...
Những giả thiết trên xây dựng hình tượng Ba Giai - Tú Xuất như những anh chị khét tiếng Hà Thành. Họ đưa những câu chuyện như ăn quỵt, chơi nhà thổ... để chứng minh cho điều đó. Tuy nhiên, cách nhìn nhận trên đã bị nhiều người phản đối và cho rằng đó là cái nhìn sai lệch về hai con người này. Nếu lấy những câu chuyện để gán ghép và xây dựng hình tượng Ba Giai - Tú Xuất chắc chắn sẽ không chính xác. Những câu chuyện kể khác nhau, biến thiên qua mỗi thời kỳ, ở mỗi địa phương khác nhau và có cả hư cấu nên dùng truyện để suy xét Ba Giai - Tú Xuất là "oan" cho họ.
Trí tuệ và dũng cảm
Ông Nguyễn Đình Hảo, cháu đời thứ 8 của cụ Tú Xuất nói, ông rất thích kết luận của tác giả Lữ Huy Nguyên: "Hỡi ôi! Uy danh một thuở, biệt tích ngàn thu. Công và tội hai bề nặng nhẹ. Khen hay chê? Thế gian này còn thì câu hỏi ấy mãi là đề tài cho những cuộc tranh luận mãi không dứt".
Một kết luận khác của tác giả Lã Duy Lan mà ông Hảo cũng cho là khách quan:"Tuy thể chế chính trị hà khắc đương thời không thể dung thứ cho một con người như Tú Xuất, nhưng nhân phẩm và hành trang của ông vẫn sống mãi trong lòng các thế hệ như một khát vọng cháy bỏng của dân chủ, tự do. Như một biểu tượng sáng ngời của trí tuệ tài năng và lòng dũng cảm...".
Những lời nhận xét như của Lữ Huy Nguyên hay ông Lã Duy Lan cũng chiếm đa số trong kho tàng sách viết về Ba Giai - Tú Xuất. Họ cho rằng, đây là hai con người đầy thông minh, không biết sợ kẻ xấu, luôn bênh vực điều hay lẽ phải.
Kỳ cuối: Ba Giai - Tú Xuất không phải là người xấu.
Tiến Dũng