Tiên Quốc lão là ai?

- Đó chính là Đặng Đình Tướng, một trong những Quốc lão của nhà Lê. Dòng họ Đặng Đình là một vọng tộc, có nhiều người tài, nhiều người hiển đạt, làm quan đến chức Quận công.

Đặng Đình Tướng sinh năm Kỷ Sửu 1649 ở làng Chương Xá, huyện Chương Đức (nay là Chương Mỹ, Hà Nội). Thuở nhỏ, Đặng Đình Tướng học hành thông minh. Năm 20 tuổi, ông đỗ đầu kỳ thi Hương. Năm sau, ông thi Hội, đỗ Đệ tam giáp Tiến sĩ khoa Canh Tuất, năm Cảnh Trị thứ 8, đời Lê Huyền Tông (1670), được bổ làm Lại bộ tả thị lang. Năm 1697, được cử làm phó sứ sang sứ nhà Thanh. Sau khi đi sứ về, ông được thăng Bồi tụng (đứng đầu hàng văn).

Giỏ tre được Tiên Quốc lão sử dụng như một hòm thư liên lạc với dân.

Sau đó, triều đình thấy ông có khả năng về võ nên lại chuyển ông qua ngạch võ, rồi  được thăng đến Thái phó Thự phủ sự (quyền đứng đầu hàng võ) tước Ưng quận công. Năm 70 tuổi, ông xin về hưu trí, được xếp vào hàng Quốc lão (như cố vấn cao cấp của triều đình).

Tuy về hưu nhưng ông vẫn luôn quan tâm đến công việc triều chính. Về địa phương, ông có điều kiện tiếp xúc với những người dân bình thường, biết được tâm tư nguyện vọng của họ, thông cảm với cuộc sống của những người nghèo khổ, ở tầng lớp thấp nhất của xã hội.

Trước cổng nhà ông có treo một chiếc giỏ tre (như một thứ hòm thư tố giác). Những người dân ai có khiếu kiện, kêu oan hay tố cáo quan lại tham nhũng hống hách... thì làm đơn bỏ vào đấy. Hằng tháng, khi được vời vào triều kiến, ông cầm những lá đơn này dâng lên chúa để xem xét.

Vì vậy, những người dân trong vùng kính trọng và biết ơn ông, coi ông là chỗ dựa của người nghèo, những người thấp cổ bé họng. Những đề xuất, kiến nghị của ông được vua chúa đánh giá cao. Năm Bảo Thái thứ 5 (1724) ông đã 75 tuổi, nhưng thấy ông còn khoẻ mạnh, lại luôn quan tâm đến công việc triều chính, chúa Trịnh đã mời ông trở lại làm việc với chức Chưởng phủ sự (đứng đầu hàng võ). Cho đến năm 80 tuổi, ông mới về hưu lần thứ 2.

Một người đã về hưu nhưng vẫn quan tâm đến việc dân, việc nước, có những đóng góp lớn cho triều đình, về hưu rồi vẫn được vời ra làm quan tiếp như ông, kể cũng là hiếm. Đặng Đình Tướng mất năm 1735, hưởng thọ 86 tuổi.

Nhà sử học Phan Huy Chú trong Lịch triều hiến chương loại chí nhận xét: "Ông tuổi trẻ làm quan đến chức vị cao sang. Trong ngót 70 năm từng trải mấy triều trở nên bậc kỳ cựu, công danh, phẩm vọng hơn cả các quan. Ba con và một cháu của ông đều cưới quận chúa, một nhà quý thịnh. Người ta gọi ông là Tiên Quốc lão.

Dòng họ Đặng Đình Tướng là một vọng tộc. Bố ông là Đặng Tiến Thự, năm anh em ông (Đặng Tiến Lân, Đặng Đình Tướng, Đặng Tiến Luận, Đặng Tiến Sở, Đặng Tiến Hiên) đều hiển đạt, làm quan đến tước quận công. Ông Đặng Tiến Hiên chính là bố đẻ của Đô đốc Đặng Tiến Đông, võ tướng nhà Tây Sơn, viên tướng tiên phong trong trận Đống Đa lịch sử.

• Đôn  Mai