Người phất cờ cách mạng trước Hạ viện Sài Gòn

- Ngày 16/11 vừa qua tại quận 1, TP.HCM, cuộc gặp gỡ giữa Andre Marcel Menras (người Pháp nhưng có tên Việt Nam là Hồ Cương Quyết) với cựu ký giả báo Tin Sáng Hà Huy Hà (tức Kiên Giang, tên thật là Trương Khương Trinh) diễn ra thật cảm động.

Bao kỷ niệm ùa về với những con người không cùng ngôn ngữ nhưng chung một chí hướng là đấu tranh vì hòa bình, công lý từ câu chuyện của non nửa thế kỷ trước.

Người Pháp có tên Việt Nam là Hồ Cương Quyết

Vào lúc 12h30 phút ngày 25/7/1970, Andre Marcel Menras và bạn là Jean Pierre Debris, đều là giáo viên theo chương trình "Thanh niên Pháp đi làm nhiệm vụ hợp tác quốc tế", đã leo lên đầu tượng lính thủy quân lục chiến chính quyền Sài Gòn trước mặt tòa Hạ viện Sài Gòn (nay là Nhà hát TP.HCM), phất cao ngọn cờ của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, đồng thời rải truyền đơn kêu gọi hoà bình, đòi độc lập cho Việt Nam.

Menras (bên phải) và cựu ký giả Hà Huy Hà.

Sau 30 phút chiến đấu trên bức tượng, hai thầy giáo người Pháp bị cảnh sát bắt giam. Sau đó, cả hai bị chính quyền Sài Gòn đưa ra Tòa án quân sự khu 3 xét xử, tuyên án 3 năm tù giam tại Chí Hòa.

Lúc này, những tờ báo ở Sài Gòn phía đối lập lên tiếng chỉ trích sự độc đoán của chính quyền. Nhất là ký giả Hà Huy Hà ở báo Tin Sáng đã gọi đây là "một phiên tòa hài hước", một "Comédia". Dù không xoay chuyển được tình thế, nhưng sự ủng hộ của báo chí đã làm ấm lòng hai chàng trai Pháp. Menras cho rằng lúc ấy mà nói được như thế là rất dũng cảm.

"Không bao giờ tôi quên không gian chật hẹp trong xà lim. Hình ảnh các khuôn mặt gầy gò, nhợt nhạt của các bạn tù, thân hình tội nghiệp bất động và bị đánh đập, những ánh mắt sáng ngời". Andre Menras

Trong trại giam Chí Hòa, ở chung với các tù chính trị, Menras càng thấm thía ý nghĩa của cuộc đấu tranh giành tự do độc lập. Trong khám tuyệt thực, có người ngất xỉu, Menras tìm cách đưa nước uống, cùng đấu tranh chống đàn áp tù nhân, dạy tiếng Pháp, học tiếng Việt...

Ông Ba Minh (Nguyễn Văn Quới) đại diện cho tù chính trị ở xà lim OB1 - Chí Hoà đặt cho Menras cái tên Hồ Cương Quyết, anh Jeans Pierre thì được đặt tên là Hồ Tất Thắng. "Tôi trở thành người Việt Nam từ đó" - Menras nói.

Tất cả vì Việt Nam

Sau gần 3 năm trong khám, ngày 1/1/1973, cả hai được thả và bị trục xuất ngay về Pháp. Đến Paris, hai chàng trai tổ chức các cuộc họp báo, mít tinh, đi làm nhân chứng tố cáo chế độ tàn bạo của nhà tù Chí Hoà tại các thành phố của Pháp và 16  nước châu Âu khác.

Hai anh cùng viết trong 11 ngày và hoàn thành tác phẩm "Thoát khỏi ngục tù Sài Gòn, chúng tôi tố cáo" - xuất bản tại Pháp tháng 5/1973, được dịch ra nhiều thứ tiếng, gây tác động lớn đến dư luận quốc tế. Các anh được danh ca, minh tinh màn bạc Mỹ Jane Fonda mời sang Mỹ ở lại hơn hai năm để vận động hoà bình cho Việt Nam. Họ tới nhiều bang của nước Mỹ, dựng mô hình chuồng cọp Côn Đảo, hát những bài ca chống Mỹ, đòi chấm dứt chiến tranh Việt Nam.

Sau 1975, hai ông Tây Hồ Cương Quyết và Hồ Tất Thắng là những vị khách quý đầu tiên được mời sang thăm Việt Nam. Ông Pierre Thắng lấy vợ người Việt, sau đó đưa vợ con về Pháp sinh sống. Còn Andre Quyết thì liên tục trở lại Việt Nam, lập Hiệp hội phát triển - trao đổi sư phạm giữa Pháp và Việt Nam (ADEP) với mục đích giúp kinh tế, vật chất, học bổng cho những học sinh nghèo học giỏi...   

Ngày 5/11, tiếp kiến Menras tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết nhấn mạnh: "Nhà nước và nhân dân Việt Nam không bao giờ quên những công lao, đóng góp quý báu của ông Andre Menras". Nhân dịp này, Mendras bày tỏ nguyện vọng được nhập quốc tịch Việt Nam.

• Thiên Tường