Nếu chặt trắng thông thì... không còn gì để nói

Không thể thống kê được số ngày tôi ở Đà Lạt. Vài năm nay, hầu như tháng nào tôi cũng có ghé qua đây, lần ở lại ít nhất là 2 ngày, nhiều nhất có khi phải cả tháng.

Thế ông có biết về việc người ta có dự định chặt 52.000ha thông ở Lâm Đồng không?

Tôi không biết. Chỉ vài ngày gần đây khi báo chí đưa tin thì tôi mới được biết. Tôi thực sự ngỡ ngàng và cảm thấy như sắp bị mất một cái gì đó. Những năm trở lại đây, rừng thông ở Đà Lạt nói riêng và Lâm Đồng nói chung đã bị xâm hại bởi lâm tặc, những dự án làng du lịch, khu nghỉ mát... nếu bị chặt trắng như đề án mà báo chí nêu thì quả thật không còn gì để nói.

Trước việc này, các nhà khoa học về lâm nghiệp đã có phản ứng gì chưa? Rừng thông này có thu hút được sự quan tâm của ngành lâm nghiệp không?
Với tư cách nhà khoa học, chúng tôi chỉ phản ứng khi đề án đó đã có trong tay và biết được chi tiết cụ thể của nó. Còn rừng thông đương nhiên là việc chúng tôi cực kỳ quan tâm.

Như đã nói, tôi chưa từng được xem qua bản đề án đó nhưng nếu đó là sự thật thì tôi kịch liệt phản đối. Là một người theo dõi rừng thông ở Lâm Đồng đã lâu, tôi cho rằng người ta không được phép "chặt trắng" cho dù chỉ là một héc-ta bởi làm như vậy sẽ rất nguy hiểm.

 Người làm lâm nghiệp phải biết rằng, hệ sinh thái của rừng thông là không bền vững và rất nhạy cảm. Bởi vậy, nếu chặt hàng loạt rồi trồng rừng mới sẽ khó thành công và hệ sinh thái phải rất lâu nữa mới được phục hồi, thậm chí trong một số trường hợp sẽ không phục hồi được...

Thông Đà Lạt là cảnh quan nên nếu chặt phải lựa chọn phải thận trọng từng cây một. Còn rừng thông sản xuất ở nơi khác thì có thể chặt trắng theo băng, theo rạch nhưng quy mô cũng không được quá lớn.

Rừng thông Đà Lạt đã già, cần phải cải tạo?

Đề án đó nói rằng, làm như vậy để phát triển rừng thông bởi hiện tại rừng thông ở đây đã già cỗi, thưa ông?

TS Trần Văn Con, sinh năm 1954, tốt nghiệp ĐH Lâm nghiệp tại Cộng Hòa dân chủ Đức năm 1979. Tốt nghiệp Tiến sĩ Lâm nghiệp năm 1991. Hiện đang là trưởng phòng Nghiên cứu Kỹ thuật Lâm sinh, Viện KHLN VN (Bộ NN&PTNT). Trước khi ra Hà Nội năm 2003, TS Con từng công tác tại Tây Nguyên hơn 20 năm.

Đúng là rừng thông ở Đà Lạt đa phần đã già cỗi. Đó là những cây thông cổ thụ, có độ tuổi từ hàng trăm năm. Cây thông và rừng thông là sinh vật. Nó có phát triển, có già và có chết. Đó là điều tự nhiên cho nên việc trẻ hóa để nâng cao sức sống là điều nên làm. Việc chết của cây thông già sẽ tạo ra một lỗ trống, tạo điều kiện cho các hạt thông nảy mầm và phát triển thành cây thế hệ kế tiếp. Chuyên môn gọi đó là "tái sinh lỗ trống".Nếu có sự kế tiếp tự nhiên như vậy thì cần gì phải cải tạo?

Để cho quá trình tự nhiên xảy ra như vậy thì rừng thông sẽ không mang lại lợi ích kinh tế. Hơn nữa, ở trong TP Đà Lạt sẽ không biết cây thông già sẽ đổ vào lúc nào và có thể gây nguy hiểm. Bởi vậy, con người nên lợi dụng cơ chế già cỗi của cây thông để khai thác gỗ và xúc tiến sự tái sinh đó bằng hai cách: mọc tự nhiên hoặc trồng mới. Nói chung, rừng thông trên toàn tỉnh Lâm Đồng cũng nên như vậy.

Như vậy thì làm thế nào để biết cây nào đã đủ tuổi trưởng thành, già cỗi để chặt cho hợp lý?

Vấn đề này phải có một điều tra khoa học hết sức cụ thể và tỉ mỉ: Thế nào là cây thông già, cây sẽ chết vào giai đoạn nào, cây nào chặt trước, cây nào chặt sau, cây nào cần chăm sóc để cho nó tiếp tục phát triển... Chúng tôi sẵn sàng tư vấn về mặt khoa học nếu phía Lâm Đồng đề xuất.

Thông Đà Lạt là hệ sinh thái đặc thù, quý hiếm

Loại thông ở Lâm Đồng là thông gì, thưa ông?

Một góc rừng thông ở Đà Lạt. Ảnh: Trung Hiền.

Rừng thông Đà Lạt và cả tỉnh Lâm Đồng là rừng tự nhiên, hầu hết là loài thông ba lá. Đó cũng là rừng thông lớn nhất Việt Nam và có lịch sử từ rất lâu đời. Hiện nay tôi chưa thấy có tài liệu nào nói về sự bắt đầu của rừng thông này.

Ngoài giá trị về kinh tế, rừng thông Lâm Đồng cũng như nhiều rừng thông khác trên toàn quốc còn rất nhiều giá trị khác như về môi trường, cảnh quan. Riêng thông Đà Lạt còn có giá trị văn học và văn hóa. Người ta không thể tưởng tượng được nếu một Đà Lạt không có thông bởi chính nó đã làm nên vẻ đẹp của Đà Lạt - nơi được xem như một "Paris của Việt Nam". Nhiều người du lịch đến đây một phần cũng vì nơi đây có sự hiện diện của rừng thông đẹp và lớn nhất Việt Nam.

Rừng thông này chính là một hệ sinh thái đặc thù và quý hiếm, không chỉ của tỉnh Lâm Đồng mà còn của cả nước. Hơn nữa, nó là rừng tự nhiên nguyên sinh, có nghĩa với điều kiện lập địa (khí hậu, thổ nhưỡng, đất đai) ở đó sẽ không có loại cây khác thay thế được

Như vậy ở Lâm Đồng vẫn còn thông khác, ngoài thông ba lá?

Vâng! Còn nhiều loại thông quý hơn như thông 5 lá Đà Lạt, thông đỏ, thông 2 lá dẹt... Đó là những loài chỉ có ở Lâm Đồng và quý hiếm. Chúng có tên trong Sách Đỏ Việt Nam được pháp luật nghiêm cấm chặt phá, khai thác bởi vì chúng chiếm số lượng rất ít.

Phải hết sức thận trọng, không được chặt trắng

Thông trên đường đi tiêu thụ. Ảnh: Trung Hiền.

Thông thường, một "lứa" thông trưởng thành phải mất bao nhiêu năm, thưa ông?

Để có một rừng thông như hiện nay, đó là sự tiến hóa của tự nhiên hàng trăm, thậm chí là hàng ngàn năm. Còn nếu tính từ khi trồng đến khi có thể khai thác được thì thông thường vào khoảng 80 - 100 năm. Nếu ngắn nhất cũng phải 40 năm, khi ấy cây đạt đường kính khoảng 40cm.

Ông hình dung thế nào nếu trong 80 - 100 năm, thậm chí là trong 40 năm ấy, Đà Lạt không có tiếng thông reo?

Như theo báo chí đưa thì mỗi năm đề án chỉ chặt 1.400ha trong số 52.000ha rồi lại trồng kế tiếp ngay thì thông Đà Lạt vẫn reo thôi (cười - PV).

Nếu "phân khúc" chặt thông theo từng khoảnh và trồng dần như đề án thì mất bao nhiêu năm Lâm Đồng sẽ "trẻ hóa" xong rừng thông Đà Lạt?

Làm đúng như thế thì vào khoảng hơn 37 năm. Đấy là trong trường hợp họ may mắn chứ nếu không cũng chẳng được gì ngoài việc mất rừng thông.

Nếu tỉnh Lâm Đồng "phớt" những lời khuyến cáo của các nhà khoa học về lâm nghiệp mà cứ chặt rừng thông như đề án thì sao, thưa ông?

Tư tưởng đề án cải tạo và sử dụng rừng thông là đúng. Tuy nhiên cách thực hiện và biện pháp thực hiện thì phải hết sức thận trọng. Đặc biệt, cần tuyệt đối không được "chặt trắng" với quy mô lớn. Còn ảnh hưởng thì như đã nói, nó khó phục hồi, mất bản sắc văn hóa. "Lá phổi xanh" của Đà Lạt và cả tỉnh Lâm Đồng sẽ đứng trước nguy cơ bị xâm hại và suy giảm. Chúng ta đã chứng kiến rất nhiều cơn thịnh nộ của thiên nhiên khi phá hỏng rừng đầu nguồn...

Nếu xảy ra tình trạng "thông trẻ chưa lên mà thông già đã bị chặt hết", ông có còn đến Đà Lạt nữa không?

Tôi sẽ rất buồn nếu chuyện đó xảy ra. Nếu rừng thông của Đà Lạt bị xóa sổ, tôi sẽ chỉ đến Đà Lạt khi bắt buộc phải đến vì công việc chứ không đưa gia đình đi nghỉ như vẫn làm.

Xin cảm ơn ông! 

 

 

Nhà thơ Y Phương, Phó ban Sáng tác, Hội Nhà văn Việt Nam: Không còn thông thì đến Đà Lạt làm gì?

Tôi vô cùng ngạc nhiên khi nghe thông tin có khả năng người ta sẽ chặt rừng thông ở Lâm Đồng. Đó là một dự án không thể chấp nhận được. Ở góc độ văn học, rừng thông hiện nay giống như một già làng, người đã sống trọn đời, đá bén rễ sâu chắc ở vùng đất ấy. Bây giờ, người ta lại đem phá bỏ nó đi để thay thế bằng một lớp trẻ, biết bao giờ chúng mới thay thế được. Hơn thế, làm như vậy là bất công với những gì đã góp phần làm nên hồn cốt của xứ sở này. Đề án đó nếu được thực thi thì chính là góp phần tàn phá cái đẹp từ bao đời của Đà Lạt. Tôi không tưởng tượng được những rừng thông đẹp như vậy mà người ta đang tâm chặt phá nham nhở. Mà không còn thông nữa thì đến Đà Lạt để làm gì?

•    TRUNG HIỀN (thực hiện)