Nín thở vào hầm "than thổ phỉ" sâu 300m (II)
- Hầm than được làm như một mạng xương cá, có một đường hầm chính, và các nhánh phụ ở hai bên để vào bóc các vỉa than. Khi đoạn hầm chính quá xa với miệng lò cũ, một miệng lò mới ngay lập tức được đào để thay thế, rút ngắn đường vận chuyển. Lò được chống sơ sài nên có thể sập bất kể lúc nào.
| TIN LIÊN QUAN |
|---|
Đi "thang máy" làm bằng thùng
Đúng 7 giờ tối, chúng tôi theo chân những thợ lò cũ, bắt đầu công việc của một thợ đào than. Theo lời kể của những công nhân cũ, trước khi quyết định vị trí mở lò, các ông chủ thường cho máy đến khoan thăm dò, để xác định vỉa than, độ sâu, chất lượng than. Nếu chất lượng than tốt, sẽ bỏ ít tiền mua lại đất của người dân, sau cùng thuê người đến mở lò, mở đường vận chuyển.
Miệng tất cả các lò than đều có chiều rộng chuẩn là 1m2, độ sâu tùy thuộc vào độ sâu của vỉa than, thường dao động trong khoảng từ 50 đến 300m.
Đứng trên miệng lò nhìn xuống, chỉ thấy tối đen hun hút, vách đất 4 bên miệng lò được chèn chống bởi những thân cây có đường kính khoảng 20cm, xẻ làm đôi, ốp sát vào vách, làm giá đỡ chống lở đất.
Xuống lò chỉ có một cách duy nhất, là đứng vào trong thùng rồi dùng tời hạ xuống, mỗi lần như vậy được 2 người, kèm những vật dụng cần thiết cho việc khai thác than, như búa chim, cuốc, xẻng.
Tôi được đưa xuống cùng một lượt với một công nhân tên là H. “Anh đã làm nghề này được gần 3 năm, nhưng mỗi lần xuống lò vẫn có cảm giác rờn rợn. Chú kể cũng to gan đấy, chưa làm than bao giờ đã dám xuống lò ngay lần đầu. Khi mới đi làm than, anh mất hơn 3 tháng làm những việc vặt ở trên, sau quen dần, đỡ sợ mới dám xin xuống lò”.
Tôi không nói gì, chỉ nhắm mắt lại và thấy ngấm cái chữ "rờn rợn" của anh H.
 |
| Những con đường chuyển than lậu bị cầy nát |
Vào hầm...
Chiếc thùng chúng tôi đứng từ từ hạ xuống. Mặc dù được biết trước lò này sâu 94m, nhưng tôi vẫn có cảm giác nó sâu thăm thẳm. Thấy khó thở.. Anh H vỗ vai động viên: “Cứ thở bình thường, nhẹ nhàng thôi, không sao đâu”. Rồi những tia sáng điện từ dưới hắt lên, dần rõ hơn. Tiếp đến là đường hầm cái hiện ra, xa xăm, ngoằn ngoèo.
Rồi một tiếng “cộc” vang lên, dây tời dừng lại. Chúng tôi bước ra khỏi thùng, đi vào đường hầm cái, mặt đất dưới chân nhếch nhác một lớp bùn đen.
Hệ thống điện chiếu sáng trong hầm khá hiện đại, sáng rõ từng ngõ ngách. Những bóng điện 100W được mắc nối liền nhau, cách nhau chỉ vài mét.
Các cọc chống cách nhau khoảng 70cm, gỗ làm cọc phải có đường kính trên 15cm, nhỏ hơn thì được dùng làm chèn. Nóc hầm cũng như hai bên thành hầm được chèn bởi hệ thống các thanh ngang dọc, bên cạnh những cây to, chắc làm giá đỡ, là những cây bé có đường kính 2 đến 3cm chèn xen, để ngăn đất cát rơi, và chống đỡ đất sụt.
Không khí trong hầm được thông thoáng là nhờ 2 chiếc máy thổi và hút gió công suất lớn, một máy hút được đặt ở trên mặt đất, còn máy thổi được đặt trong hầm. 2 máy nối với nhau thông qua một đường ống nhựa, có đường kính khoảng 15cm.
Thường thì hệ thống hầm chính giữa các lò được đào thông với nhau, việc lấy than chỉ diễn ra ở những hầm nhánh (hầm xương cá). Than được các tay công nhân lành nghề dùng cuốc bóc ra từng lớp, rơi lả tả dưới chân. 2 người chịu trách nhiệm xúc than vào thùng, khiêng ra cửa lò móc vào tời đưa lên trên.
Khi vơ vét sạch một vỉa, các công nhân lại phải đào thăm dò những vị trí khác, dọc 2 bên sườn đường hầm chính, đào chung than mới thôi. Đất thải ra được đổ vào chính những hốc than đã lấy hết.
Độ rộng, và cao của hầm tùy thuộc vào độ lớn của vỉa than, trung bình chiều cao khoảng 2,2m. Chiều ngang hẹp nhất khoảng hơn 1m, còn chỗ rộng nhất có khi đến cả chục mét. Theo những công nhân làm ở đây, khi đào hầm ngang gặp các vỉa than thì sẽ tận thu sạch, phần than tốt bán giá cao cho khách hàng lớn, hoặc xuất khẩu sang Trung Quốc. Phần than kém chất lượng hơn, ở rìa, có trộn ít đất cũng được tận thu để bán cho các nhà máy gạch, dùng đốt lò nung.
Tính mạng… phó mặc cho đất
Một ca làm thường có từ 6 đến 7 người, ca ngày bắt đầu từ 7 giờ sáng đến 6 giờ tối, nghỉ ăn trưa khoảng 1 tiếng rưỡi (từ 11 giờ 30 đến 13 giờ). Ca tối bắt đầu từ 7 giờ tối, đến 6 giờ sáng hôm sau, thời gian nghỉ ăn tối từ 23 giờ đến gần 1 giờ sáng. Thời gian nghỉ giữa các ca là lúc “kỹ sư” chống lò làm việc, họ chịu trách nhiệm xuống chống để lò không bị sập cũng như đất cát rơi. Sau một tuần sẽ đổi ca ngày và đêm, họ cũng được chủ các lò than cho phép nghỉ chủ nhật.
Nếu một ca có 6 người, thì 5 người sẽ vào lò, còn một người ở lại trên mặt đất để đỡ thùng, đổ than.
Lương công nhân đào than được tính theo sản phẩm, mỗi khối than họ đưa được lên mặt đất, chủ lò trả cho 70 đến 80 ngàn (chia cho cả nhóm khoảng 5 - 6 người). Nếu may mắn trúng vỉa than chất lượng tốt, họ cũng được chủ lò thưởng cho thêm chút ít. Một ca như vậy bình quân khai thác được khoảng 10 đến 15 khối.
 |
| Khai thác than ở mọi nơi: Giữa đồng, lưng đồi, trong rừng |
Ngoài ra, mỗi lò có thêm một người lái tời, và một “kỹ sư” chống lò. Hai vị trí này nhận lương khoảng 8 triệu/tháng, họ không ăn lương theo sản phẩm, mà được chủ lò tính cố định theo tháng. Một lò chỉ cần một “kỹ sư” chống, mỗi ca chỉ chống 2 lần, vào thời gian nghỉ giữa ca của thợ, và cuối ca. Mỗi lần như vậy chỉ mất chừng 30 phút đến 1 tiếng. Do vậy không ít người lên chức này có thể một ngày làm cho vài lò.
Việc đào than chủ yếu dùng búa chim, nếu không may gặp phải tảng đá, hoặc vỉa than cứng, họ phải dùng bộc phá để nổ.
Vì chúng tôi là người mới, nên chỉ cho làm những công việc không cần kinh nghiệm, là xúc than vào thùng rồi khiêng ra móc vào tời. Còn việc đào, bóc than thuộc về những tay đàn anh đã có kinh nghiệm.
Việc liên lạc giữa người dưới hầm và trên mặt đất đều thông qua chuông, khi người dưới hầm bấm một hồi chuông, người điều khiển tời biết rằng phải cho than lên. Khi hạ thùng xuống cũng bấm chuông để báo.
Theo anh K: “Những người đã xác định theo nghiệp công nhân than thổ phỉ, xem như đã phó mặc số phận cho đất, sống chết bất kể”. Thường gặp nhất là những tai nạn do sập hầm lò, đá rời, ngạt khí mê tan, điện giật… Theo thống kê sơ bộ của Công an huyện Chí Linh, một năm có ít nhất 30 ca tử vong do làm than thổ phỉ.
Kì tới: Mìn nổ trong hầm cách người 5m
- L.Việt – X.Trung – X.Tiến – D.Hưng