Nơi có dòng suối Đỏ đổi màu

- Dòng suối có tên là Đỏ ấy chỉ cách trung tâm huyện Hoàng Su Phì (Hà Giang) hơn 30km, nhưng năm nào cũng phải chịu sự cô lập với thế giới bên ngoài suốt mấy tháng trời.

Đó là lúc mùa mưa tới. Người ta không thể tính được đã bao nhiêu lần “đại tu” con đường vào Bản Máy nhưng tất cả đều thành công dã tràng.

Suối Đỏ hóa thành Đen

Chúng tôi được cảnh báo, để lên được Bản Máy, yếu tố không thể thiếu được là thời tiết phải đẹp, trời ít sương mù. Nếu mưa thì chẳng ai dám đi bởi sạt lở đã trở thành “đặc sản” của con đường này. Trên đầu người, đá tảng nằm lăn lóc, gối đầu lên những thân cây tạm bợ, có cảm giác một cơn gió thoảng cũng có thể làm chúng rơi bất cứ lúc nào.

Nguồn nước là nỗi lo lớn nhất của bộ đội và nhân dân Bản Máy

Dưới xa là dòng suối Đỏ. Con suối này bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy qua Bản Máy vào huyện Hoàng Su Phì. Dòng suối này là nỗi ám ảnh của người dân Bản Máy, mùa nước lớn nó hung dữ như một mãnh hổ sẵn sàng cuốn phăng tất cả.

10 năm nay, nó còn mang theo nhiều độc tố do phía Trung Quốc khai thác quặng. Đã từ lâu, dòng suối này chỉ còn lại một màu đen ngòm kinh hãi chứ chẳng còn đỏ như tên gọi của nó nữa.

Sau một hành trình gian nan, chúng tôi cũng có mặt tại đồn biên phòng Bản Máy. Đồn trưởng đồn biên phòng, Trung tá Nguyễn Mạnh Thắng kể, cứ từ tháng 5 - 10 khi mùa mưa đến, đường ra Hoàng Su Phì lại bị sạt lở và chia cắt liên tục.

Mỗi khi có đoàn cán bộ vào thăm Bản Máy, đồn lại huy động lực lượng đi sửa đường cả tháng trời trước đó. Vất vả nhất vẫn là chuyện đi họp huyện của các cán bộ. Gặp ngày trời mưa, đường sá lầy lội, đồn lại phải cử mấy chiến sĩ khoẻ mạnh nhất đi khênh xe máy “áp tải” giúp cán bộ.

Có lúc đi rồi lại không về được, phải ở liền ngoài huyện mấy ngày trời. Ở trên đất liền nhưng dễ hiểu vì sao những chiến sĩ bộ đội biên phòng ở đây được trợ cấp 100% giống như bộ đội ở hải đảo xa xôi.

Nên sống ở tầng hai, không nên uống nước

Thiếu tá Tạ Diên Hoàn, đồn phó cho biết: Cách đây không lâu, tự nhiên thấy có nhiều đoàn lên đây lấy mẫu nước, đất, cây trồng, vật nuôi ở đồn và trong các bản, thậm chí lấy cả mẫu tóc của nhiều chiến sĩ. Anh em có hỏi thì họ bảo là để nghiên cứu.

Một ngày tuần tra, kiểm tra biên giới của bộ đội đồn biên phòng Bản Máy

Qua câu chuyện, các anh mới hay nguồn nước mà nhiều năm nay anh em trong đồn và bà con ở Bản Máy sử dụng bị nhiễm chì, thuỷ ngân rất nặng. Anh Thắng bảo, nhìn mấy ông đặt máy đo phóng xạ thì thấy máy nhảy số liên tục. Dường như họ đặt chỗ nào máy cũng hiện lên như thế, nên họ chán không buồn đặt nữa!

Các đoàn khoa học dù không đưa ra kết luận nhưng cũng khuyên: Không nên sử dụng nguồn nước ở đây, nên chở đất từ nơi khác về để trồng rau, nên sống ở tầng 2, sáng đến không nên vận động nhiều...

Lời khuyên nào cũng thiết thực nhưng để thực hiện được đó là điều không thể. Hiện tại, ở đồn mới xây dựng được một bể chứa nước mưa, khoảng 100m³. Tuy nhiên, lượng nước này chỉ dùng để uống, còn sinh hoạt hằng ngày vẫn phải sử dụng nguồn nước lấy từ suối. Mức độ ảnh hưởng của nguồn nước đến sức khoẻ các chiến sĩ ở đồn biên phòng Bản Máy đến đâu thì chưa cơ quan nào khẳng định.

Trong lúc trò chuyện, anh Thắng và anh Hoàn đã đố chúng tôi đoán được tuổi các anh.

Tôi quả quyết các anh đã ngoài 50 tuổi. Cả hai cứ tủm tỉm cười. “Tôi và anh Hoàn mới ngoài 40 tuổi thôi. Chẳng ai đoán được tuổi chúng tôi vì nước da ở đây ai cũng xám ngoét”, anh Thắng cho hay.

Theo anh Thắng, các chiến sĩ mới đến đồn lần đầu có những biểu hiện như đau mỏi thắt lưng, đổ máu cam vào mùa hè. Mới về đơn vị thì da dẻ hồng hào, tươi tắn, chỉ một thời gian bỗng da tái xanh, xám xịt lại.

Những căn bệnh kỳ lạ

Giờ tôi mới tá hoả nhận ra một điều, hầu hết các chiến sĩ ở đồn có nước da tai tái giống nhau. Tôi gặng hỏi mãi, các chiến sĩ cũng chỉ bảo, sương gió biên thuỳ nhuộm màu thôi... Thực tế, anh Thắng và anh Hoàn và một số anh em khác ở đây già trước tuổi đều có chung một nguyên cớ, ảnh hưởng của việc dùng nguồn nước từ dòng suối Đỏ.

Bản Máy vào mùa gặt.

Các chiến sĩ ở đồn không muốn nói nhiều đến việc này. Ở đồn có nhiều chiến sĩ khi lên đây công tác đã mắc những bệnh kỳ lạ. Có người sau thời gian ở đồn về tự dưng thành vô sinh, muốn có thêm con mà không thể. Những trường hợp như vậy chưa thể nói rằng do ảnh hưởng từ nguồn nước Bản Máy, nhưng cũng làm những người sống trên này không khỏi lo lắng.

Đêm. Bản Máy bỗng đổ mưa như trút. Do trên đỉnh Lao Sáng có mỏ chì nên cứ mưa là Bản Máy lại có sét liên tục. Không ai trong đoàn của chúng tôi có thể chợp mắt, bởi tiếng sét nổ đanh tai. Chúng tôi nghĩ đến ngày hôm sau, nghĩ đến đường về khi đất lở, bị chia cắt...

Sáng sớm tinh mơ hôm sau mưa đã ngớt, đồn phó Hoàn đã dậy từ lúc nào và đang đi đi lại lại trước hiên nhà với vẻ lo lắng. “Không ổn rồi các anh ạ. Tình hình này mưa có thể tiếp tục, các anh phải hoàn thành xong việc sớm để ra huyện, nếu muộn là có nguy cơ ở lại đồn nhiều ngày đó”, anh Hoàn sốt ruột.

Cùng với chúng tôi đi đến một số điểm cần thiết trong xã và sau đó đích thân anh Hoàn đã cùng lên đường với chúng tôi ra huyện. Sau cả ngày đánh vật với con đường, lúc đi, lúc dắt, lúc lại khênh xe, chiều muộn chúng tôi mới xuống tới thị trấn Hoàng Su Phì. Mãi đến đêm khuya, anh Hoàn mới gọi điện thông báo là đã về đến đồn an toàn.    

• Tiến Dũng