Tịch thu than của nó, bán lại… cho nó (VI)

- Lý giải nghi vấn vì sao các lò than thổ phỉ vẫn hàng ngày mọc lên như nấm, đặc biệt ở hai xã Văn Đức, An Lạc và có thể hoạt động ngang nhiên trước mắt chính quyền, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Trần Đình Thanh - Phó Chủ tịch UBND và ông Trịnh Đình Hùng – Trưởng phòng Tài nguyên Môi trường huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương.

Than thổ phỉ có người ngồi sẵn trước cửa UBND!

Ông Trần Đình Thanh - Phó Chủ tịch UBND huyện Chí Linh

Ông có thể cho biết, hiện nay tình trạng khai thác than trái phép tại địa phương như thế nào ?

 Ông Trần Đình Thanh: Cái này các anh muốn biết, thì xuống gặp Trưởng phòng Tài nguyên Môi trường trực tiếp làm việc. Nếu cần thiết, phải đi thực địa, thì các anh ấy đưa đi.

Vậy ở vị trí lãnh đạo, ông đã có chỉ đạo với các ban ngành như thế nào để ngăn chặn tình trạng khai thác than hiện nay?

Thực ra nói như vậy thôi, chứ chúng tôi cũng đang bức xúc! Việc khai thác trái phép này diễn ra từ năm 1992. Từ 1992 tới năm 2005 năm nào cũng chỉ cấm được một thời gian, cấm xong họ lại đứng ra họ làm. Khi nào tổ chức quân đi dẹp thì họ nghỉ làm và tẩu tán hết máy móc, thiết bị, khi mình rút quân thì họ quay lại làm như cũ. 

Thời điểm cao nhất, trên địa bàn có gần 400 lò, trước tình hình đó, UBND huyện thành lập một ban chỉ đạo bao gồm cả hệ thống chính trị, các ban ngành đoàn thể.

Lúc đầu chỉ tuyên truyền vận động, thuyết phục trên hệ thống loa truyền thanh của huyện, xã. Bằng biện pháp như vậy, tới cuối năm 2006 còn hơn 100 lò. Các lò này vẫn ngang nhiên hoạt động, UBND huyện báo cáo lên tỉnh cho dùng mìn để đánh sập lò. Nhưng tỉnh không đồng ý.

Thực tế, việc khai thác than phải dùng máy móc rất nhiều, nhưng tại sao khi mình xuống thì họ lại tẩu tán nhanh được như thế?

Đúng vậy! Khi đoàn bắt đầu xuất quân xuống để dẹp thì máy móc của họ đã được chuyển đi hết. Máy móc của chúng giờ rất cơ động, chỉ cần 15 phút là tẩu tán xong. Trong khi, máy móc của mình xuống để dẹp lò đã mất khoảng 20 phút lên núi, chưa nói thời gian từ ngoài vào. Nếu dùng máy múc để phá lò, thời gian từ khi xuất phát đến được cửa lò cũng mất 3 tiếng.

Đấy là chưa kể việc không thuê được người lái máy, lần đầu dùng máy múc còn có người lái, những lần sau thì không máy nào chịu làm. Họ lấy đủ lý do, như ốm không đi được, còn thuê người khác lái thì họ lại bảo máy này lạ, không quen lái. Rất có thể những người lái này đã bị dọa dẫm, sợ quá, nên tìm cách trốn tránh.

Nói như vậy, rất có thể đã có hiện tượng rò rỉ thông tin?

Nói thật, thông tin giờ hiện đại lắm, có những lần không rò rỉ, nhưng cứ xuất quân ra cửa là bọn chúng phát hiện. Hình như chúng có người ngồi sẵn trước cửa Uỷ ban rồi (?).

Thực ra, thông tin mình không thể giấu được, lí do là nếu chỉ mấy anh em xuống thì chẳng giải quyết vấn đề gì, mà phải tổ chức đoàn liên ngành, phải điện cho công an hỗ trợ. Thế là thông tin từ đấy thông tin ra. 

Có những thời kỳ năm 2005, có cuộc họp kín chỉ có 3 đồng chí, là đồng chí Chủ tịch huyện, Viện trưởng Viện kiểm sát, Trưởng phòng TNMT. Chỉ có ba người để cho thật bí mật, nhưng không hiểu sao bắt đầu triển khai là dưới kia đã biết rồi.

Tại sao cho đến giờ, các bãi bến tập kết than vẫn ngang nhiên tồn tại công khai như vậy?

Đúng là, việc này chúng tôi đang khó làm. Về phía huyện, chúng tôi cũng chỉ đạo là phải đẩy đuổi hết các tàu đứng ở đó. Tuy nhiên, xuống đó chỉ có công an đường thủy mới có quyền hạn, mà Công an đường thủy lại thuộc Công an tỉnh, nên huyện không thể chỉ đạo được. 

Hôm nay mình xuống dẹp, lập biên bản, nhưng tin đồn lan truyền, các chủ tàu đều vắng mặt, chỉ để lại người làm công, lập biên bản thì chẳng có người ký. Nhiều khi Công an đường thủy của tỉnh vào làm thì có vẻ yên ắng, nhưng họ đi rồi đâu lại vào đấy.

Phần vận chuyển đường sông mình không lo được, nhưng việc tập kết than lại ở bãi trên bờ, thuộc quyền hạn xử lý của huyện. Trong khi bãi tập kết dài cả trăm mét, hoạt động suốt ngày đêm. Tại sao mình không thể có biện pháp ngăn chặn?

Mọi khi chúng tôi cũng đã tịch thu hết số than đấy. Nhưng nói thật với các anh, thu xong rồi chở đi đâu? Chở đi phải có xe, mà thuê không xe nào chịu chạy. Mà có thu rồi thì để làm gì? Đấy là một bài toán khó.

Mình cũng từng còn biện pháp thu xong lại tìm cách bán lại cho họ, và yêu cầu đến một ngày cụ thể bãi phải sạch bong. Đã có chỉ đạo thế, nhưng không làm được. Chúng nó lách bằng cách, chở đi 3 xe thì ngay sau đấy lại đổ vào 3 xe, đến hạn chúng báo lên là chưa vận chuyển hết. Mình có làm lại cũng chỉ thế thôi.

Chính quyền địa phương có cách gì khác để ngăn chặn nữa không?

Chúng tôi đang đề nghị Công an đường sông chốt trạm tại các bến, cùng phía Ban chỉ huy quân sự tỉnh không cho tàu đỗ tại những bến tập kết than. Tóm lại, những phương tiện chạy đường bộ thì chúng tôi yên tâm, còn về đường thủy thì không làm được. Đề nghị Công an tỉnh cho một chế tài để Công an huyện dựa vào đó mà làm, tất cả xe công nông phải được thu hồi hết, những xe ô tô chở hàng mà không có hóa đơn chứng từ phải bắt, thu tất cả các phương tiện trên lò…

Chúng tôi đang, chúng tôi vẫn...

Ông Trịnh Đình Hùng - Truởng phòng TNMT huyện Chí Linh.

Hiện tại trên địa bàn huyện có bao nhiêu xã có mỏ than hoạt động trái phép?

Ông Trịnh Đình Hùng: Mọi năm thì có 3 xã (An Lạc, Văn Đức, Thái Học) nhưng nhờ cấm mạnh nên giờ chỉ còn có 2 xã An Lạc và Văn Đức. Lịch sử trước kia là mỏ than Cổ Kênh khai thác từ thời Pháp. Sau này, Nhà nước cho khai thác lại mỏ Cổ Kênh.

Năm 1992 chuyển sang cổ phần hóa thì mỏ than không tồn tại vì trữ lượng rất ít, than xấu. Do vậy đã đóng cửa mỏ và giao cho địa phương quản lý.

Thời điểm đó, một số người, công nhân hành nghề mỏ than từ trước còn hầm lò và tự vào khai thác, thời gian đầu số lượng lò khai thác rất ít. Cho tới giai đoạn 2004 - 2006 khai thác ồ ạt hơn, có những lúc lên tới 300 lò.

Trước thực trạng đó, cơ quan chức năng đã xử lý ra sao?

UBND tỉnh và huyện đã thành lập các lực lượng chuyên ngành để tiến hành phá dỡ lò, lấp lò, lấy nước sông tháo vào lò, cắt điện. Do vậy, tới cuối năm 2007 đầu 2008 đã dập gần hết, chỉ còn một số lò ở trên cao.

Nhưng thực tế cho thấy hiện tại, các mỏ, các bãi tập kết vẫn ngang nhiên hoạt động cả ngày lẫn đêm?

Cái khó của chúng tôi trong khi dẹp than là có một số lò dưới thấp thì dập được, còn trên cao, chúng dùng nhiều thủ đoạn như cho lấp các phương tiện khai thác than xuống độ sâu khoảng 4-6 mét, làm cho máy xúc đào không tới và cứ tưởng là hết rồi. Do vậy chỉ dẹp được hạn chế những lò này thôi.

Còn các bãi tập kết công khai thì sao? Như bãi tập kết Kênh Mai 1 và dưới chân cầu Bình?

Về vấn đề này, chúng tôi đang triển khai lực lượng chuyên ngành để chốt không cho trung chuyển than ra bãi nữa. Vì tàu đỗ lấy than ở đó có cả tàu quân đội, chúng tôi không đủ chức năng để xuống tàu kiểm tra. Lực lượng tàu ở đó, ban ngày chúng tôi xuống thì chúng không vận chuyển nhưng tối là làm bình thường.

Việc xử lý than lậu đã thực hiện tới đâu?

Chúng tôi vẫn thường xuyên đi kiểm tra, nhưng phải đi liên ngành mới làm được, chứ chỉ có phòng tôi thì không thể. Chúng tôi không được quyền bắt xe, vì chế tài không cho phép. 

• X.Trung – L.Việt – X.Tiến – D.Hưng (thực hiện)