Tàu một ray: Tại sao không?

- TS.KTS Ngô Doãn Đức - Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Viện trưởng Viện Kiến trúc cho rằng, loại hình tàu một ray rất phù hợp với đô thị của Việt Nam bởi một loạt những ưu điểm như an ninh, an toàn, tiện nghi, thân thiện môi trường, suất đầu tư hợp lí, góp phần giảm ách tắc, tai nạn giao thông...

Giao thông Hà Nội - dòng sông không trôi

Ông có thể cho biết lí do của bệnh tắc đường ở Hà Nội?

Có rất nhiều lí do, trong đó có lí do là đường của Hà Nội vốn đã chật, nay các phương tiện đi lại gia tăng, nhất là ô tô, trong những năm gần đây gây tắc nghẽn như dòng sông không trôi được.

Vấn đề là giải pháp khắc phục... Gần đây người ta nói nhiều đến tàu một ray? Ông đánh giá loại hình mới này thế  nào?

Tôi nghĩ, tàu một ray (monorail) là một loại phương tiện giao thông công cộng góp phần giải quyết tích cực. Tôi thích loại tàu này từ khi đi thăm một nước, thấy nó chạy trên cao, rút ống nhòm ra xem, lạ quá, liền thuê xe chạy đến tận ga đón rồi leo lên đi... Gần đây có dịp được tìm hiểu kỹ hơn, tôi thấy đây là loại hình giao thông mới có nhiều ưu điểm, giải quyết được một số vấn đề chúng ta đang băn khoăn.

Chắc cũng tốn nhiều tiền?

Đã làm thì phải tốn tiền, nhưng với loại tàu này và thông tin có được, tôi thấy mức tiền đầu tư cho nó hợp lí và chấp nhận được.

Làm đường mới, giải phóng mặt bằng ngại lắm thưa ông?

Tàu một ray có đặc điểm là gọn nhẹ, các toa tàu di chuyển trên hệ thống dầm bê tông đặt trên một hàng cột đỡ rải dọc theo các con đường bộ đã có nên việc giải phóng mặt bằng được coi là đơn giản nhất. Thi công lại gọn và nhanh vì không phải mở rộng đường.
 

Cho đến nay chưa có một tai nạn nào liên quan đến tàu một ray.

Ví dụ ở Hà Nội, các đường vành đai, đường đôi như đường Phạm Hùng, Láng - Hoà Lạc, đường 5, Pháp Vân - Cầu Giẽ... đường cho tàu một ray sẽ đặt ở dải phân cách, tàu chạy trên đó, chả động chạm  đến ai. Cây cối vẫn phát triển bình thường, người xe ở dưới và hai bên vẫn đi lại, hoạt động bình thường. 

Nhiều người chưa biết nhiều về tàu một ray

Ông đang nói đến ưu điểm của tàu một ray?

 Đúng vậy, như tôi đã nói ở trên, tàu một ray có những ưu điểm đáng quan tâm. Nó tiết kiệm đất nhất, không gây ô nhiễm môi trường vì sử dụng điện trong vận hành, không gây ồn do chạy bằng bánh hơi và rất an toàn trong hoạt động chuyên chở khách. Cho đến nay chưa có một tai nạn nào liên quan đến tàu một ray.

Đồng ý với những ưu điểm về sự an ninh, an toàn, vốn đầu tư, đặc điểm nhỏ gọn chiếm ít đất, không ảnh hưởng cây cối nhà cửa hai bên như ông nói ở trên. Nhưng nhiều người yêu Hà Nội lo lắng cảnh quan của Thủ đô sẽ bị đe dọa khi xuất hiện loại hình giao thông này.

Phải tính toán thật kỹ lưỡng khi đưa tàu một ray tham gia vào không gian đô thị Hà Nội. Đối với những khu vực bảo tồn, những nơi có di tích, danh lam thắng cảnh, khu phố cổ khu phố cũ... càng phải cân nhắc. Nhưng trên đường vành đai hay đường xuyên tâm thì có nhiều tuyến khả thi cho việc xây dựng tàu một ray và không phải lo phá vỡ cảnh quan. Từ trên cao ngắm nhìn không gian xung quanh cũng là một thú vị khi đi trên tàu một ray, là một quan điểm khác không riêng gì cho người đi du lịch...

Bảo cứ có nó là làm xấu không gian đô thị thì đừng bao giờ quan niệm như vậy. Người Malaysia ví đường tàu một ray như sợi tơ (sutra) giăng  trong đô thị cơ mà...

Khi lựa chọn các loại hình giao thông cho Hà Nội chúng ta phải tính đến những tiêu chí nào? Và liệu tàu một ray có thỏa  mãn được những tiêu chí đó?

Đã đến lúc phải nghĩ  đến việc sử dụng các phương tiện đồng bộ cùng hệ thống giao thông hiện đại và văn minh cho các đô thị nước ta vì như hệ thống giao thông Hà Nội hiện nay rất lạc hậu và nhiều bất cập do nút giao thông đồng cốt, một số cầu vượt và đường hầm đã xây rất kém tác dụng... Áp dụng công nghệ mới trong giao thông cho Hà Nội một cách tương thích là một tiêu chí cần thiết và tàu một ray là một loại rất đáng áp dụng.

Tàu một ray có nhiều trong 1. Vậy tại sao người ta còn cứ nói ra nói vào, kiểu ông nói gà bà nói vịt?

Nhiều người có khi đến giờ cũng chưa biết tàu một ray là cái gì, hoặc có biết nhưng thông tin đã bị lạc hậu so với trước. Trên thế giới, người ta đã có tàu một ray trước chúng ta cả trăm năm và bây giờ người ta vẫn tiếp tục làm thêm nữa.

Trong những sự nghi hoặc, có cả sự nghi hoặc liên quan đến doanh nghiệp đầu tư. Người ta cho rằng doanh nghiệp chỉ lo làm lợi cho mình?

(Cười) Doanh nghiệp nào chịu đầu tư vào loại hình này là một sự mạnh dạn. Nói thật "ông" nào dám làm cái này, tôi nói luôn là tôi coi như đó là một sự đóng góp cho Hà Nội để giải quyết vấn nạn giao thông. Ách tắc, tai nạn giao thông, ô nhiễm môi trường đang là một nguy cơ lớn... Vậy tàu một ray có khả năng tham gia giải quyết những vấn đề này, tại sao lại không chọn?

 Nếu là Nhà nước đầu tư thì lãi là nằm ở khâu phát triển đô thị, đường đi tới đâu thì có người đến làm ăn sinh lợi ở đó... Còn doanh nghiệp họ bỏ tiền ra làm thì họ phải có lợi chứ, chả có ông đầu tư nào bỏ tiền ra để... chơi. Với loại hình này thì cũng còn xơi mới có lãi, thời gian hoàn vốn có khi cũng hàng chục năm chứ không phải một sớm một chiều.

Không ai cấm được ai nghĩ như thế nào, nhưng tất cả chúng ta nên cùng có một suy nghĩ, ấy là phải yêu Hà Nội và phải làm cho Hà Nội đáng yêu hơn, an toàn hơn, trong lành hơn. Cư dân thành phố không ai khác sẽ là những người được hưởng lợi, nhà quản lí thì sung sướng vì môi trường không bị ô nhiễm. Vậy thì tại sao không? 

Phải đấu kết các loại hình giao thông hợp lí và thông minh

Tôi không nhầm thì chính ông là người ủng hộ loại hình đường trên cao? Nay ông lại ủng hộ loại hình tàu một ray trên cao. Ông có vẻ thích những gì trên cao nhỉ?

Một trong những nguyên nhân gây ra vấn nạn giao thông của Hà Nội là đi lại chỉ  trên loại đường đồng cốt. Cần phải nghĩ đến những loại đường khác cốt. Đường trên cao vẫn phải làm. Các loại hình dù khác nhau nhưng đều có  nhiệm vụ vận tải người tới các vị trí. Nhà tổ chức giao thông cho đô thị phải đấu kết các loại hình lại với nhau một cách hợp lý và thông minh nhất.

Nghĩa là từ trước tới giờ chúng ta chưa tổ chức thông minh sao, thưa ông?

Thì đấy, chúng ta mở  những con đường đắt nhất hành tinh, đường hầm không có người đi, thế có phải là thông minh không? Hay bất cập?

Những nhà quản lí giao thông đang lúng túng chăng, thưa ông?

Lúng túng thì rõ rồi.

Loại hình tàu một ray này đưa ra, theo ông, Bộ Giao thông vận tải đóng vai trò như thế nào?

Bộ cần quan tâm và có chính kiến rõ ràng về bài toán giải quyết vấn nạn cho giao thông Hà Nội, Bộ và Sở có trách nhiệm chính. Không đơn giản là Bộ có ủng hộ hay không ủng hộ. Cũng không hẳn Bộ ôm lấy làm. Mà cần có đề xuất, vạch tuyến cho cả một hệ thống giao thông tổng thể, và cụ thể như chỗ này đường trên cao, chỗ kia đi nổi, chỗ kia đi chìm...

Có khi Bộ cũng lo lắm chứ?

Lo thì tôi không nghi ngờ gì. Có khi họ cũng lo đấy. Nhưng bài toán giải quyết giao thông cụ thể thì tôi chưa thấy Bộ hoặc Sở có mấy. À, có cái sáng kiến bịt ngã tư...

Xin trân trọng cảm ơn ông!

"Trong giao thông đô thị, tàu một ray là một loại hình tham gia giải quyết tích cực. Nó sẽ hữu hiệu nếu chúng ta đầu tư và quan tâm sử dụng, nhất là cho các khu đô thị mới của Hà Nội". TS.KTS Ngô Doãn Đức (viện trưởng Viện Kiến trúc)

Việt Nga (thực hiện)