Đối phó tăng giá "tâm lý": Công khai minh bạch với dân
- “Tăng giá là chuyện của loài người chứ không phải của riêng Việt Nam. Cuộc sống lên thì mức giá lên, cũng đừng nghĩ là năm nào ta cũng tăng giá mà không sao được, chỉ có điều ta tăng nhưng lại không giảm, mặc dù theo đúng thị trường thì nó phải giảm”.
Đó là ý kiến của ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam trao đổi với Bee về vấn đề nhiều mặt hàng thời gian gần đây tăng giá ăn theo giá điện.
Theo ông việc nhiều mặt hàng tăng giá hiện nay là do những nguyên nhân gì?
 |
| Ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam. |
Việc tăng giá là do nhiều nguyên nhân, mỗi một mặt hàng lại do những nguyên nhân khác nhau. Ví dụ đối với mặt hàng tết như lương thực, thực phẩm thì theo quy luật là không thể giảm nhanh, thậm chí không giảm. Còn xăng tăng giá được các doanh nghiệp biện luận là giá cả thế giới.
Nhưng cụ thể các mặt hàng đều có một động lực có sự tăng giá chung, đó là nguy cơ lạm phát, do năm ngoái chúng ta bơm tiền quá nhiều, cùng với sự phục hồi của nền kinh tế.
Còn việc tăng giá điện, thực chất hiện nay chưa hẳn đã tiến đến giá thị trường thật nên chuyện tăng giá chỉ ở chỗ tăng giá thế nào. Tăng giá điện theo lý giải của Bộ Công Thương là việc không thể tránh khỏi. Theo Bộ Công Thương hay ngành điện lực thì buộc phải tăng vì giá thành cũng bị vượt qua nhiều.
Nhưng điều đáng phải làm để tránh tranh luận là phải công khai minh bạch hơn là chỉ quan tâm đến yếu tố về giá. Việc đến giờ mới tăng giá điện do chính sách của Chính Phủ giữ giá để ổn định thị trường, phục vụ đời sống của nhân dân. Tuy nhiên, không nên dựa vào đó quá nhiều để biện minh mà nên công khai minh bạch.
| Nhiều người nói giá điện tăng quyết định cho giá phở tăng là không phải, nó còn nhiều nguyên nhân, trong đó có yếu tố lợi dụng tăng giá. Đừng nói là do điện tăng mà phở tăng giá. Muốn quy kết thì phải chỉ ra cụ thể là bao nhiêu %. |
Đúng là có chủ trương thật nhưng giá cả tăng là vì sao thì phải nói rõ ra chứ không phải người ta không biết là cứ nói thế nào cũng được, thiếu căn cứ.
Còn về phía người tiêu dùng, không nên chỉ đứng trên quan điểm mình mà phải xem cả phía người sản xuất để nhìn nhận công bằng việc tăng giá này.
Vậy theo ông việc tăng giá này có phải là do tâm lý?
Theo tôi, nói chung chuyện lạm phát, tăng giá đều có yếu tố tâm lý, đây là câu chuyện cung cầu, nên có người gọi là “tát nước theo mưa”, nhiều khi thành hiệu ứng xã hội. Tôi cho rằng cần phải nhìn đó như một sức ép mang tính xã hội, một áp lực tâm lý chung của xã hội không cưỡng lại được. Cùng với sự lạm dụng, người bán hàng thì muốn tăng giá, trong khi nguồn thông tin lại mất đối xứng dẫn đến câu chuyện tăng giá.
Còn nếu tính chi phí đầu vào thì nó vô cùng lắm, không ai có thể tính được. Ví dụ bát phở tăng 15.000 đồng/bát lên 20.000 – 25.000 đồng/bát, tức là tăng khoảng 30%, thì thực tế chi phí đầu vào có tăng nhưng tăng bao nhiêu, có đến phải tăng giá đến 30% không thì ai có thể biện minh được.
Vậy thì cái phần không biện minh được nó sẽ gắn với tâm lý, niềm tin và sự kỳ vọng của thị trường. Thậm chí nhiều người còn tặc lưỡi “cãi nhau làm gì”, hoặc vì tâm lý sỹ diện nên người bán nói bao nhiêu thì trả bấy nhiêu chứ “ai lại mặc cả bát phở”.
 |
| Nhiều mặt hàng tăng giá từ sản phẩm cao cấp đến mớ rau hàng ngày. Ảnh Bee |
Nhiều người nói giá điện tăng quyết định cho giá phở tăng là không phải, nó còn nhiều nguyên nhân, trong đó có yếu tố lợi dụng tăng giá. Đừng nói là do điện tăng mà phở tăng giá. Muốn quy kết thì phải chỉ ra cụ thể là bao nhiêu %.
Tóm lại, phân tích ra có thể thấy chi phí thực của sản phẩm là do nhiều nguyên nhân như chi phí đầu vào, nhu cầu, có nguyên nhân về tâm lý gắn với niềm tin. Còn yếu tố đạo đức có nhưng phải rất cẩn thận bởi vì cái gì ông cũng nói xấu cho người ta mà quên đi yếu tố thị trường khách quan thì sẽ rất khó chống.
Ở nước ta năm nào cũng xảy ra việc tăng giá nhưng tại sao vẫn chưa có một biện pháp nào hữu hiệu?
|
Khảo sát của Bee về một số mặt hàng tăng giá |
|
Giá xăng: từ đầu năm 2010 tăng 2 lần từ 15.950 đồng lên 16.990 đồng/lít, tăng 940 đồng/lít. |
Tăng giá là chuyện của loài người chứ không phải của riêng ta. Cuộc sống lên thì mức giá lên, cũng đừng nghĩ là năm nào ta cũng tăng giá mà không sao được, chỉ có điều ta tăng nhưng lại không giảm, mặc dù theo đúng thị trường thì nó phải giảm.
Hai chuyện đó phải phân biệt rõ ràng, một xu hướng chung nhìn về dài hạn nó tăng giá giống như lương của công chức ấy ngày xưa chỉ có 1 triệu, giờ 3 triệu, tức là khi ông được cái này thì ông cũng phải trả giá cái khác cao lên.
Còn trong ngắn hạn thì trong một năm có những lúc có cơ sở cho sự sụt giá, nhưng không sụt hoặc sụt 10 thì chỉ sụt có 3. Vậy vấn đề ở đây là phải công khai minh bạch.
Ví dụ giá xăng tăng, các doanh nghiệp nhiều khi cứ phải phân trần thì rất mệt. Họ nên giải trình ra là tại sao tăng, giá xăng cấu thành thế này bởi những yếu tố này, phát hiện sai ở đâu thì người dân sẽ tự nói. Còn giá xăng thế giới giảm 10% nhưng chúng tôi chỉ giảm 5% do Nhà nước hay do doanh nghiệp thì phải rõ ràng.
Vậy làm thế nào để có lòng tin của người dân thưa ông?
Hiện nay, vấn đề ngại nhất là kích động tâm lý tạo ra vòng xoáy. Khi có thông tin tăng giá, người ta có tâm lý buộc phải đi mua ngay không mai tăng giá. Khi người dân ùa theo nhau đi mua tạo ra một làn sóng. Điều này một phần là do Chính phủ không tạo được niềm tin ở người dân nhưng cái chính là do tâm lý người dân.
Khi tăng giá điện lên sẽ làm cho GDP giảm. Chính Phủ không nên thanh minh nó giảm ít hay nhiều. Cái quan trọng là nói cho người dân thấy GDP giảm xuống, giá tăng thì mức giảm GDP là bao nhiêu, thậm chí mức giảm là lớn nhưng làm như vậy mới tạo được niềm tin của người dân.
Chính phủ buộc phải tăng giá và tin việc tăng giá đó là đúng thì việc giảm đi GDP là bắt buộc. Nếu tôi không tăng giá, điện không có thì có khi còn giảm nữa.
Ngay cả với mức lạm phát còn 3,5% vốn thì Chính Phủ cũng chưa có gì đáng lo. Biết là lạm phát mức đó phải thừa nhận nền kinh tế có vấn đề nhưng vấn đề là làm gì để tạo lòng tin của người dân. Đâu phải hơi tý có vấn đề là phải nâng tỷ giá, có thể làm thế nhưng chưa cần ngay, cái đấy đưa ra phải có căn cứ chứ không nên đưa ra dựa trên bị kích động.
Hiện nay, dư địa chính sách của ta chưa nhiều nhưng cũng đủ rộng chứ nó không ít như nhiều người nói. Ví dụ như việc Chính Phủ chưa tính đến chi tiêu ngân sách. Chính phủ giảm chi tiêu ngân sách thì nền kinh tế sẽ ổn nhiều.
Trong khi đó, Chính phủ lại siết bên Ngân hàng nhiều quá, bên ngân hàng lại liên quan đến doanh nghiệp. Tại sao không xiết ngân sách khi mà dư địa bên ngân sách còn rất rộng. Còn tất nhiên nếu chỉ chú ý bên ngân hàng thì dư địa quá hẹp.
| Chuyện lạm phát, tăng giá đều có yếu tố tâm lý, đây là câu chuyện cung cầu, nên có người gọi là “tát nước theo mưa”, nhiều khi thành hiệu ứng xã hội... Cùng với sự lạm dụng, người bán hàng thì muốn tăng giá, trong khi nguồn thông tin lại mất đối xứng dẫn đến câu chuyện tăng giá |
Mặt khác việc đặt ra mục tiêu trưởng 6,5% cần thiết nhưng không nên cắm chốt phải đạt được mục tiêu này. Có thể là 8% nhưng cũng có thể 4% tùy theo hoàn cảnh cụ thể nhưng miễn là đạt được mục tiêu ổn định.
Ổn định được thì tăng trưởng lên, còn dao động là 6,5% năm nay có thể được, nhưng đừng quá để ý đến con số này, nó có thể dao động theo từng tháng. Tháng này tụt xuống dưới 5% nhưng tháng sau ổn định nó lên 8%. Tôi không phản đối cái 6,5% nhưng đừng có đóng đinh cái đó. Ổn định môi trường vĩ mô thì người ta sẽ tăng đầu từ và tăng trưởng ngay trong năm nay chứ tôi không nói dài hạn đâu xa cả.
Cách làm của Nhà nước tạo ra lòng tin của người dân là phải ổn định tình hình. Cách điều hành chính sách của Chính Phủ hợp lý thì thị trường sẽ ổn ngay, đừng có chạy theo chỉ tiêu. Dứt khoát, rõ ràng và ra đòn mạnh thì sẽ tạo được niềm tin.
- Nguyễn Yến